Selectie aanwinsten september 2018

Die Kunst zwölf Sorten Farbentusche mit ihren Schattierungen und Mischungen für die Malerey und Zeichenkunst selbst zu verfertigen, nebst einem gründlichen Unterricht, wie solche noch zu mancherley anderm Gebrauch auf Cottune, Leinwatte, Papier, Leder, Holz, Bein, Horn, Federn, Stroh, Bimsen und Rohrmark nützlich anzuwenden seyen / Jeremias Friedrich Gülich
Ulm, im Verlag der Stettinischen Buch-handlung, 1793. [26 bladen], 208 pagina‘s ; 18 cm.

Deze handleiding voor de productie van kleurpigmenten en de toepassingen in de schilderkunst, drukkunst en toegepaste kunst levert fundamentele technische informatie op voor de restauratie van schilderijen, tekeningen en voorwerpen van kunstnijverheid uit de periode rond 1800. Gedetailleerd wordt de vervaardiging beschreven van meer dan 50 pigmenten op basis van waterverf, toepassingen in de beeldende kunst en het bedrukken van behang, textiel, papier, leer, hout en ivoor. Ook is er aandacht voor de productietechnieken van gekleurd en gewoon papier.

Jeremias Friedrich Gülich (1733-1808) was een textielverver in de buurt van Stuttgart. Hij publiceerde een uitgebreid 6-delig werk over de technische details van het verven van textiel: “Vollständiges Färbe- und Blaichbuch zu mehrerem Unterricht, Nutzen und Gebrauch für Fabrikanten und Färber” (Compleet verf- en bleekboek), geschreven in Sindelfingen tussen 1776-1778. Dit boek is gebaseerd op het 5de deel uit deze reeks.

Gülich heeft belangrijke bijdragen geleverd aan de wetenschappelijke kennis over kleur. Hij droeg bij aan het vaststellen van industriële normen voor het verven van schapenwol. De publicaties van Gülich omvatten ook discussies over een kleurentheorie en toepassingen van een kleursysteem. Na het schrijven van zijn boeken runde hij een militair weeshuis in Ludwigsburg, waar de jongens katoen sponnen en de meisjes vlas sponnen en breiden. In 1785 opende Jeremias zijn eigen katoenfabriek. Tegen het einde van zijn leven was hij de enige leverancier van kleding voor het leger. Naast het behartigen van zijn belangen als industrieel ondernemer bleef Gülich onderzoek verrichten om het verven en bleken te verbeteren met name van wol. Afgelopen jaar kocht het Rijksmuseum zijn verhandeling over het verven van zijde en wol: “Jeremias Friedrich Gülichs vollständige bewährte praktische Anweisung zur Färberey auf Schaafwolle, Camellhaar und Seyde“ uit 1786.

aanwinsten 2018 september-0002

De afgelopen maand kocht het Rijksmuseum nog drie zeldzame technische handboeken over een breed scala aan onderwerpen waaronder het smelten van glas, het vervaardigen van kunstmatige edelstenen en verfstoffen, het opbrengen van zilver en goud, het overzetten van prenten op ceramiek, het beschilderen van porselein, het verven van textiel en het verwijderen van was- en teervlekken. De eenvoudig uitgevoerde boeken komen uit verschillende streken in Duitsland en zijn gedateerd van 1828 tot 1833. Over de auteurs is niets bekend, maar gezien de gedetailleerde beschrijvingen van de technieken moeten het specialisten zijn in hun respectievelijke vakgebieden. De methoden in deze kunsttechnologische boeken nodigen uit om in een onderzoekspraktijk na te bootsen.

Anleitung zur Verfertigung der Glasflüsse, künstlicher Edelsteine, Emaille und der Schmelzfarben, das Auftragens des Silbers, Goldes und Platines, so wie auch der Kupferstiche auf Porzellan und Steingut; nebst der Beschreibung der chemischen Vorkenntnisse aller dahin einschlägigen Waren : ein Handbuch für Porzellan-Maler, Porzellan-, Steingut- und Glasfabrikanten sowie für Glas-Maler, Fabrikanten künstlicher Edelsteine und Töpfer / von G.C.M. Müller
Regensburg : Verlag der Joseph Sigmund Reitmayr’schen Buch-, Kunst-, und Musikalienhandlung, 1828. 404 pagina’s, 1 uitvouwblad platen : illustraties ; 20 cm.

De auteur richt zich tot de fabrikanten van porselein, steengoed, glas en kunstmatige edelstenen, maar ook tot de glas- en porseleinschilder en pottenbakker met een uitgebreid pallet aan methoden en recepten.

aanwinsten-2018-september-0014.jpg

Neues Färbebuch für Haushaltungen oder Sammlung bester Farberezepte, um Seiden-, Wollen-, Leinen-, und Baumwollenzeuge ächt und dauerhaft selbst zu färben : nebst Anweisung, wie man Wachs-, Theer-, Oel-, Fett-, Wein-, Obst-, Stock-, Tinten- und Eisenflecke aus allerlei Zeugen herausbringen und wie man sich verschiedene Fleckkugeln bereiten kann.
Quedlinburg und Leipzig, im Verlage der Ernst’schen Buchhandlung, [1830?]. viii, 104, 16 pagina’s ; 19 cm.

In dit boek komen niet alleen de methoden voor het maken en toepassen van kleurstoffen voor zijden, wollen, linnen en katoenen weefsels aan bod, maar ook het verwijderen van vlekken in textiel veroorzaakt door een reeks van verontreinigingen waaronder teer, was, olie, wijn en verf. Er is geen ander exemplaar van dit werk bekend.

aanwinsten 2018 september-0015
Die Porzellanmalerei in ihrem ganzen Umfange, oder gründliche Unterweisung, diese Kunst ohne einen andern Lehrer zu erlernen / von August Renner.
Leipzig : Taubert, 1833. 2. Aufl. 66 pagina‘s : illustraties. ; 19 cm.

Het leerboekje over het beschilderen van porselein bevat 12 ingeplakte bladen met handgeschreven aantekeningen voor verfbereiding.

aanwinsten 2018 september-0017

L’Exposition universelle de Vienne : journal illustré / réd. en chef: Jules Franck, Henri Frauberger.
Paris ; Vienne : [s.n.], 1873. 1 deel 640 pagina’s : illustraties ; 38 cm. Tweede ondertitel vanaf no. 3: Organe officiel de la Commission Royale de Hongrie (Autriche). Verschenen van nr. 1 (Jeudi 3 Avril 1873) – nr. 40 (Samedi 6 Décembre 1873).

De Wereldtentoonstelling van 1873 vond plaats in de Oostenrijkse hoofdstad Wenen. Het Bureau International des Expositions heeft de tentoonstelling achteraf erkend als de 5e universele wereldtentoonstelling. De tentoonstelling werd op 1 mei van dat jaar geopend door keizer Frans Jozef I van Oostenrijk en was de eerste wereldtentoonstelling die in een Duitstalig land werd gehouden. De tentoonstelling had als hoofdthema Cultuur en Opvoeding en wilde de stand van zaken in de volkskunde en moderne ontwikkelingen op dat gebied tentoonstellen. (Bron: Wikipedia)

Naast de officiële kranten die speciaal voor de berichtgeving over de tentoonstelling waren opgericht als de “Wiener Weltausstellungs-Zeitung” die dagelijks verscheen en de „Allgemeine Illustrierte Weltausstellung-Zeitung“, verscheen als orgaan van de Hongaarse Koninklijke Commissie de “L’Exposition universelle de Vienne : journal illustré”. In dit Franstalige tijdschrift werd in 40 afleveringen, van 3 april tot 6 december 1873 over de festiviteiten, het vorstelijk bezoek, de afzonderlijke paviljoens, voorstellingen, uitvindingen en allerlei nieuwtjes en wetenswaardigheden gerapporteerd. Dit alles rijk geïllustreerd met staalgravures. Men kon zich abonneren op alle afleveringen waarvan de nummering door loopt zodat de verzamelde reeks kon worden ingebonden met de bijgeleverde inhoudsopgave van de afzonderlijke “livraisons”. Deze tijdschriften leveren voor historici een enorme hoeveelheid materiaal over alle facetten van deze wereldtentoonstelling in Wenen.

aanwinsten 2018 september-2-0003

Gouden sierbekers van Van Kempten in Voorschoten – pag. 300

The life and works of Joseph Wright, A.R.A., commonly called “Wright of Derby / By William Bemrose, … With a preface by Cosmo Monkhouse. Illustrated with two etchings by F. Seymour Haden, and other plates and woodcuts.
London : Bemrose & Sons, 23, Old Bailey; and Derby ; 1885. X, 128 pagina’s, 7 bladen platen : illustraties ; 40 cm.

Dit is de eerste monografie over de Britse schilder Joseph Wright (1734-1797) die afkomstig was uit Derby en om deze reden werd aangeduid als “Wright of Derby”. Wright was een bekende portretschilder maar zijn passie lag bij de natuurwetenschappen. Hij maakte later naam als vastlegger van de onderzoekende mens.
aanwinsten 2018 september-0009
William Bemrose (1831–1908) was eveneens afkomstig uit Derby en schreef boeken over houtsnijkunst en porselein uit Bow, Derbyshire, Chelsea en over Longton Hall porselein. In 1862 verscheen van zijn hand de eerste handleiding voor houtsnijders: “Manual of wood carving : with practical instructions for learners of the art, and original and selected designs”, een populair boek dat minstens 20 herdrukken kende. Bemrose was ook vice-president van de Derby Sketching Club en lid van de Derby Archaeological Society. Later werd hij directeur van de Royal Crown Derby Porcelain Works. Als directeur van de drukkerij in Derby, opgericht door zijn vader in 1826 en operationeel tot 2010, was William in de gelegenheid om van zijn monografie over Wright of Derby een schitterende uitgave te maken, verlucht met diverse etsen en houtsneden.

De beroemde etser Sir Francis Seymour Hayden (1818 – 1910) maakte 2 prenten speciaal voor deze uitgave. Hayden beoefende met veel inzet de kunst van het etsen zodat hij niet alleen de belangrijkste Britse exponent van de etskunst werd, maar verantwoordelijk kan worden gesteld voor de herleving in Engeland. Zijn inspanningen resulteerden in de oprichting van de Royal Society of Painter-Etchers and Engravers.

aanwinsten 2018 september-0008

Ets van Hayden voorstellende Ann Haden, afterwards Mrs. Boot; Sarah Haden, afterwards Mrs. James Oaks, of the Riddings, Derbyshire

Lawson’s illustrated catalogue of tools and machines for picture frame makers : the most complete list … including the latest and best inventions for frame making, mount cutting, etc. / Henry Lawson
Pittenweem : Henry Lawson, [1900?]. 24 pagina’s : illustraties ; 22 cm.

Rond 1900 ontstonden overal in Engeland en Schotland kleine innovatieve bedrijfjes en werkplaatsen die zich richtten op een gespecialiseerd gebied. Deze prospectus is de enige bekende getuigenis van het omvangrijk aantal hulpmiddelen en machines voor het maken van schilderijlijsten door de firma Lawson. In deze brochure wordt in 24 pagina’s het volledige aanbod van deze firma gepresenteerd. Lawson was gevestigd in Pittenweem, een klein vissersdorpje aan de oostkust van Schotland.

aanwinsten-2018-september-0010.jpg

Wandplatten und Möbelkacheln : Kunstverglasung in Blei-, Messingleisten, u. Messing-Fassung für die Baubranche und Möbelindustrie / Jos. Braunschweig
Düsseldorf : Jos. Braunschweig, 1905. 5 bladen : illustraties ; 17 x 32 cm.

Deze zeldzame catalogus van Josef Braunschweig, gevestigd in Düsseldorf, dateert uit de eerste jaren van de 20ste eeuw. De verzameling van 5 felgekleurde en chromo-lithografeerde platen, samengebonden met bindtouw, bevat gedetailleerde Art Nouveau ontwerpen voor witte en gekleurde geglazuurde majolica tegels, elk in mat of reliëf (platen 1-4), en bovendien 1 plaat met patronen voor kunstbeglazing. Op de omslag is een ornament met een blindstempel gedrukt. De firma Braunschweig heette voluit „Erste Spezialfabrik für Möbeleinlagen“ en was gespecialiseerd in geglazuurde ceramiek, industriële glasschilderingen en brandschilderingen ter versiering van meubels en gebouwen.

Dit unieke exemplaar is voorzien van de firma- en nummerstempels van de Weense vertegenwoordiger S. L. Rappaport. Het convoluut werd aangetroffen bij een antiquariaat in Wenen.

A descriptive catalogue of old masters of the Italian school belonging to Henry White Cannon, Villa Doccia, Fiesole / by J. Paul Richter
Florence : Seeber, 1907. 120 pagina’s, 2 platen : illustraties ; 19 cm.

Deze in opdracht gedrukte catalogus bevat beschrijvingen van Italiaanse schilderijen voornamelijk uit de Veronese school. De verzamelaar Henry White Cannon (1850-1934) was president van de Chase National Bank. Hij verwierf de Villa San Michele in Doccia nabij Florence in 1900, renoveerde het gebouw in Victoriaanse stijl, en liet tuinen aanleggen. Hier bevonden zich zijn Italiaanse schilderijen. Momenteel is de villa een luxe hotel.

De auteur J. Paul Richter (1847-1937), een Duitse kunsthistoricus, beschreef de 34 schilderijen in 1907 en voegde een uitgebreide inleiding over de Italiaanse school toe. Het boek bevat twee afbeeldingen in collotypie. Helaas ontbreken de 9 pagina’s index in dit exemplaar.

aanwinsten-2018-september-0004.jpg
In 1914 verschijnt bij dezelfde uitgever een tweede catalogus van de Italiaanse schilderijen in het bezit van Cannon, eveneens van de hand van Richter. De inhoud van beide publicaties zijn samengevoegd en de beschrijvingen herzien in de uitgave van 1936: “The Cannon collection of Italian paintings of the Renaissance, mostly of the Veronese school : collected by the Late Henry W. Cannon and presented in his memory to Princeton University” met een voorwoord door Frank Jewett Mather Jr.

Interessant is de herkomst van dit exemplaar. Voorin zijn twee ex librissen ingeplakt: van Bernard Berenson (1865-1959), een Amerikaanse kunsthistoricus en verzamelaar, en van de bibliotheek van Charles Sebag-Montefiore, de auteur van het standaardwerk over Britse particuliere verzamelaars, “The British as Art Collectors: from the Tudors to the Present”, en actief verzamelaar van catalogi van Britse kunstcollecties. Volgens een aantekening in potlood van Sebag-Montefiore was de tweede eigenaar Benedict Nicolson (1914-1978), een Britse kunsthistoricus.

aanwinsten 2018 september-0003

Technologie, Bindungslehre, Dekomposition und Kalkulation der Jacquard-Weberei : bearbeitet für Textilschulen und zum Selbstunterricht / von Franz Donat
Wien [etc.] : Hartlebens Verlag, 1912. [V], 126, I-XXXVI pagina’s : illustraties (ingeplakte staaltjes textiel) ; 30 cm.

In dit leerboek worden de principes en de werking van de revolutionaire automatische weefmachine uiteengezet. Het ingewikkelde apparaat bood echter ongekende mogelijkheden voor ingewikkelde patronen die semi automatisch konden worden uitgevoerd. Dit boek bevat een tekstdeel van 126 pagina’s en een deel met 36 gekleurde afbeeldingen met patronen, de bijbehorende ponskaarten en ingeplakte staaltjes textiel geweven op de Jacquard weefmachine.

Joseph-Marie Jacquard (1752 – 1834) is de Franse uitvinder van het programmeerbare weefgetouw, het jacquardgetouw. In 1790 besloot hij om een vijftig jaar oude weefmachine herstellen. Al doende en voortbouwend op de ideeën van anderen realiseerde Jacquard de eerste volautomatische weefmachine. Daarbij maakte hij gebruik van aan elkaar bevestigde kartonnen kaarten met daarin geponste gaten. De ponskaarten fungeerden als informatiedrager, ze vormden het ‘programma’. Hetzelfde principe wordt gebruikt wordt bij onze computers. In 1801 toonde hij zijn uitvinding op een industriële beurs in Parijs. Zijn weefgetouw werd later door wevers, die voor hun broodwinning vreesden, verwoest. In 1803 werd Jacquard gevraagd te komen werken voor de ‘Conservatoire national des arts et métiers’ in Parijs. Daar ontdekte hij de resten van een weefgetouw van Jacques de Vaucanson en reconstrueerde en verbeterde het apparaat. Omdat het automatische weefgetouw zo goed werkte, werd het gebruik ervan spoedig algemeen. In 1804 demonstreerde Jacquard een verbeterd model aan Napoleon. Jacquard kreeg het kruis van het Legioen van Eer, een jaarlijkse uitkering plus royalty’s voor elke vervaardigde machine. In 1806 werd het weefgetouw tot publiek domein verklaard. Als beloning kreeg Jacquard een pensioen. De “jacquard” wordt nog steeds gebruikt in de weverij, maar is met de invoering van de computer veranderd. De voor de hand liggende aanpassing was de vervanging van de ponskaarten door een computerprogramma. Hierdoor verviel het maken van de kaarten en konden fouten door slijtage aan de kaarten niet meer voorkomen. Bovendien verloopt de wisseling van weefpatronen nu veel sneller. (Bron: Wikipedia)

aanwinsten 2018 september-2-0002

Zweiseitiger Vorhang- und Möbelstoff – afbeelding XXVII

Indonesië klaagt aan! : pleitrede voor den landraad te Bandoeng op 2 December 1930 / gehouden door Ir. Soekarno ; [vert. uit het Maleis]
Amsterdam : De Arbeiderspers, 1931. 112 p. ; 24 cm.

Voor het “Fonds Nasional” der Federatie van Indonesische Politieke Vereenigingen (Persatoean Perhimpoenan Perhimpoenan Politik Kebangsaän Indonesia P.P.P.K.I.)

Soekarno (1901-1970) was de leider van de non-coöperatieve nationalisten, die weigerden met het Nederlands-Indische bestuur samen te werken. Hun politieke partij was de Partai Nasionalis Indonesia (PNI), die Soekarno met enkele geestverwanten op 4 juli 1927 in Bandoeng had opgericht. Artikel 2 van het partijprogramma formuleerde het doel van de partij kort en goed als ‘het nastreven van de onafhankelijkheid van Indonesië’.

In 1930 spande het Nederlands-Indische bestuur een proces aan tegen Soekarno op grond van het ‘haat-zaaiartikel’ uit het Nederlands-Indische Wetboek van Strafrecht in Bandoeng. Soekarno brak met deze kleurrijke verdedigingsrede door als nationaal politicus. Op de omslag zijn afgebeeld gouverneur-generaal van Nederlands-Indië Van Heutsz, doodskisten, een gevangenis en Indonesiërs in traditionele kleding.

Meer informatie in de aanwinstenblog van september 2018

Soekarno-0005
Spontaneous alphabet / by Amanda Keeley
Amsterdam : Amanda Keeley, ©2018. 57 ongenummerde pagina’s : hoofdzakelijk illustraties ; 25 cm + poster, kaartje, boekenlegger.

Oplage 50 exemplaren. Bijgevoegd: poster

Amanda Keeley studeerde enige tijd in de studiezaal van de Bibliotheek van het Rijksmuseum inspiratie op te doen en om beeldmateriaal te verzamelen ter illustratie van haar ontworpen “Spontanaous Alphabet”. In de aanbiedingsbrief beschrijft Amanda het project en de doelstellingen als volgt: “Spontaneous Alphabet began as a new font designed by Keeley. Inspired by 1960’s abstract typography, each letter begets a word, the words are shaped into poetry. This artist’s book was printed while Keeley was Artist in Residence at AGA Lab in Amsterdam utilizing risograph and screen printing. Imagery was collected as Keeley explored the city and research assistance was provided by the Rijksmuseum Library. The full alphabet appears as a key in the fold out poster, and the bookmark is a nod to David Bowie, who used a similar algorithm to randomly manufacture words for his song lyrics.”

omgekeerde letter L (Lenient) – 2 x letter M (Magnetic verses) – letter N (Nocturnal noir)