Selectie aanwinsten maart 2018

Del significato de’ colori, e de’ mazzoli / di Fulvio Pellegrino Morato Mantovano.
[Venice?] : [Bindoni?], [1558?]. Di nuovo ristampato, & con diligentia corretto. 32 bladen ; 16 cm.

Vóór 1550 zijn slechts enkele verhandelingen over kleur en de toepassingen van kleurgebruik verschenen. De klassieke kleurentheorie was gebaseerd op Aristoteles’ schema van zeven kleuren inclusief zwart en wit. Aristoteles’ theorie werd geciteerd en herwerkt door Bartelomeo Anglicus’ ‘De proprietate rerum’ en andere vroege encyclopedisten, zoals Isodore van Sevilla. Het ‘Libellum de coloribus’ van Antonio Telesio, Venetië 1529, kan worden gezien als het eerste gedrukte boek over kleur dat afwijkt van de theorieën van Aristoteles. Morato’s ‘Del significato de colore’ is het enige andere gedrukte boek over kleur vóór 1550. Het werk verscheen oorspronkelijk in 1535.

Fulvio Pellegrino Morato, oorspronkelijke achternaam Moreto of Moretto (Mantua, ca. 1483 – Ferrara, 1548), was een Italiaanse humanist, woonachtig in Ferrara. In 1535 werd zijn succesvolle werk uitgegeven door Giovanni Nicolini da Sabbio in Venetië, ‘Il Trattato del significato de’ colori’ (De verhandeling van de betekenis van kleuren). Deze tweede editie is aangevuld met een deel over de betekenis van bloemen, gebaseerd op werken van Italiaanse auteurs. Morato verbindt kleuren met het klassieke en Bijbelse verleden. Ook bespreekt hij kleuren in de vorm van een dialoog en geeft de kenmerken van bloemen weer in termen van kleur, geuren en betekenis. Het is een gevarieerde en speelse benadering van de klassieke kleurentheorie.

Het titelblad bevat een houtsnede met de tekst ‘Virtus est firma possessio’ rond een ovaal waarop een vrouw met olijftak, voorstellende de Deugdzaamheid (Virtù) door Alessandro Viani (werkzaam in Venetië, 1544-1570).

Morato

Il mostruosissimo mostro di Giouanni de’ Rinaldi diuiso in due trattati : Nel primo de’quali si ragiona del significato de’ colori. ; Nel secondo si tratta dell’herbe, & fiori / Giovanni de’ Rinaldi.
In Venetia : Per Francesco de’ Zuliani & Giovanni Cerutto, 1592.
Di nuovo ristampato & con somma diligenza corretto. 78 pagina’s, [2] bladen ; 16 cm.

Giovanni de’ Rinaldi (actief 1584-1599) behandelt in ‘Il mostruosissimo mostro … del significato de’ colori’ de betekenis van kleur in heraldische emblemen. Het tweede deel is een vocabulaire waarin de metaforische betekenis van kruiden en bloemen wordt besproken. Het boek is oorspronkelijk uitgegeven in Ferrara in 1584. In 1592 verschenen in Pavia onder de titel: ‘Il Vago, et dilettevole, giardino. Di Giovanni Rinaldi diviso in due trattati. Nel primo de’ quali si ragiona del significato de’ colori. Nel secondo si tratta dell’herbe, & fiori’. Het werk eindigt met een index op kleuren.

De titelpagina van deze derde editie bevat een houtsnede met het fraaie drukkersmerk van Zuliani en Cerutto te Venetië.

Rinaldi

Kunstbüchlein. Wie man auff Marmelstein, Kuppfer, Messing, Zihn Stahl, Eisen, Harnisch und Waffen etc., etzen, und kunstlich vergülden soll. Mit vorgehendem Bericht, wie man Dinten, Dinterpulver, Prisilgen, und alle Metallfarben zum schreiben. Mancherley Farben, Pergament, Federn zu ferben. Alle Metallen aus der Federn zu schreiben, Gold und Silber, Fundamentlein und Goldwasser auff allerley Ballerey, und dergleichen mehr, machen und temperiren soll / zu Dienst und Ehren allen Schreibern , auch den unerfarnen der Etzkunst, zusammen gebracht durch Andream Helmreich.
[Plaats van uitgave en uitgever onbekend], 1673.
Von neuen übersehen, gemehret, und corrigirt, und in Druck gebracht.
92 ongenummerde pagina’s ; 14 cm.

Een invloedrijk en – gezien de vele edities – populair handboek door Andreas Helmreich met recepten voor het maken van zwarte en gekleurde schrijfinkten en verfstoffen. Ook inkten op metaalbasis voor het schrijven op hout worden behandeld, evenals het etsen van marmer en metalen als koper, brons, tin, ijzer en staal met als toepassingen wapens en harnassen. Andere onderwerpen zijn het vergulden zoals het vergulden van de snede van boeken, het verzilveren, het kleuren van perkament, papier en veren, en het bereiden van zegellak en lijm. Het werk behandelt een duizelingwekkende veelheid aan materialen voor toepassingen in de kunsten en de schrijfkunst met veel aandacht en details voor de bereidingswijzen en processen.  Dit exemplaar is compleet maar kent een intensieve gebruiksgeschiedenis: gaten in het papier zijn bij eerdere restauraties opgevuld en bij het herbinden is het boekblok tot dicht aan de tekst afgesneden.

Meer informatie in de aanwinstenblog van maart 2018.

2018aanwinst-maart01

Ein schön neues wolprobiertes Kunstbüchlein, darinnen lustige annemliche, liebliche und natürliche Kunststücklein, auch andere nützliche Wissenschafften begrieffen seynd.
Nürnberg : bey Michael Endter, 1673.
Incompleet exemplaar met 78 ongenummerde pagina’s van 93 pagina’s (de laatste 16 pagina’s met recepten 150 en 151, register en nawoord ontbreken) ; 14 cm.

Dit onbekende en anonieme secreetboek is gebonden in dezelfde band met het hiervoor genoemde werk door Andreas Helmreich en verschenen in hetzelfde jaar 1673. Helaas ontbreken de laatste 2 recepten, het register en het nawoord. Slechts één ander exemplaar van dit werk is bekend, in het British Museum Londen, dat wel compleet is. Het werk bevat 151 recepten en handleidingen over een breed scala van onderwerpen zoals in de laat-middeleeuwse secreetboeken gebruikelijk was. Aan bod komen het vervaardigen van inkt, evenals het schrijven op papier, maar ook het schoonmaken van schilderijen en het lijmen van gebroken tabakspijpen. Op de titelpagina is een houtsnede afgedrukt voorstellende de val van Ikarus. Een incompleet en nog niet geïdentificeerd astrologische werk zonder titelblad maar met enkele houtsneden is bijgebonden.

2018aanwinst-maart02

Grund-mässige und sehr deutliche Anweisung, zu der schönen Laccir- und Schildkrotten-Arbeit, wie auch zu allerley erdencklichen Horn und fürtrefflichen Holtz-Arbeiten … nebst einen Anhang der Schreib-Kunst. – Und: Der selbst-lehrenden Laccir- u(nd) Fürniß-Künste. Anderer Theil.
Nürnberg, Lochner, 1738.
2 delen in 1 band met eigen titel en paginering (352 pagina’s, 392 pagina’s); 17 x 20 cm.

Laatste editie van het oorspronkelijk 35 jaar eerder in 1703 verschenen receptuurboek in twee delen. Het eerste deel is gewijd aan de samenstelling van kleurstoffen voor verf, lak, en vernis, evenals de behandeling van de oppervlaktes van hoorn en hout, en het maken van papier en intarsieën Ook de vervaardiging van gipsafdrukken, het verven van perkament en de vergulding van diverse voorwerpen komen aan bod. Het tweede deel bevat voornamelijk aanwijzingen voor het maken van kopergravures, het inkleuren van gravures, het schilderen op glas, ‘Türckischem Papier-Machen’ en het maken van ‘Buntpapier’, maar ook het decoreren van leer en perkament. Beide delen zijn gebonden in een contemporaine witte varkensleren band met reliëfdruk over houten platten, voorzien van twee sloten waarvan één intact.

 

 

schildcrotten 2

Aanwijzingen hoe naakten met waterverf te schilderen (2de deel, pagina 54-55, num. III)

Essai sur la peinture, la sculpture et l’architecture / Louis Petit de Bachaumont.
Seconde édition revue et augmentée de Bachaumont, 1752.
6 delen in 1 band : illustraties, frontispice ; 19 cm.

Bachoumont (1690-1771) was een invloedrijk lid van de adel aan het hof van Lodewijk XIV in Versailles tijdens de belangrijke politieke en culturele ontwikkelingen van Frankrijk. Hij bezocht regelmatig de Salons te Parijs, vooral de salon van madame Doublet de Persan (1677-1771) die bekend stond als bron van roddel en kwaadsprekerij. Tegen het eind van zijn leven werd hij gezien als een belangrijke autoriteit op cultureel gebied wiens mening door kunstenaars en verzamelaars werd gevraagd. Dit is zijn belangrijkste geschrift, waarvan de eerste editie verscheen in 1751, waarin Bachaumont zijn opvattingen weergeeft over de esthetiek van de kunst. Het boek werd enthousiast ontvangen.

In deze uitgave zijn 6 essays bijeengebracht met een doorlopende paginering: Essai sur la peinture, la sculpture, et l’architecture — Mémoires sur le Louvre. Nouv. éd. 1752 — Second mémoire sur le Louvre, préférable au premier. Nouv. éd. 1752 — Vers sur le Louvre / par M. de Voltaire — Épître à Monsieur de Tournehem sur la colonne de l’Hostel de Soissons / par M. Gresset. Nouv. éd. 1752 — De ce qu’on ne fait pas, et de ce qu’on pourroit faire / par M. de Voltaire.

Frontispice met personificaties van beeldhouwkunst, schilderkunst en bouwkunst.

essai-peinture frontispice

 

Die Kunst in drey Stunden ein Mahler zu werden, und die Werke derer berühmtsten Meister in Farben zu setzen, ohne die Zeichenkunst erlernt zu haben / aus dem Französischen übersetzt.
Halle : bey Johann Christian Hendel, 1779. 80 pagina’s : illustraties ; 8°.

Het werk is toegeschreven aan Francois-Xavier Vispré (ca. 1730-na 1780) die bekend is vanwege zijn eigen techniek van het schilderen op glas. Het boek is opgezet als een dialoog tussen de kunstenaar Vispré en een Franse markies over het onderwijzen van diverse schildertechnieken, de bereiding van kleurstoffen en over diverse schildersbenodigdheden.

De vertaler Christian Friedrich Prange (1756–1836) voegde een voorwoord toe aan deze eerste Duitse editie, getiteld ‘Die Schule der Mahlerey’. Het werk verscheen oorspronkelijk in 1750 in Parijs onder de titel ‘L‘art de devenir peintre en trois heures’.

Onderaan het titelblad staat geschreven ‘G.V.Dillis 1818’. Vermoedelijk verwijst dit naar de Duitse schilder Johann Georg von Dillis (1759-1841) die dit exemplaar in bezit had.

kunst maler werdenkunst maler werden gesprach

Ausführlicher Unterricht in der Perspective / von C. Ph. Jacobsz ; nebst einem Anhange mit 60 Kupfertafeln.
Wien : Degen, 1803. Neue verb. Aufl.: 2 delen : illustraties ; 17 cm.

Caspar Philips Jacobsz. (Amsterdam 1732 – 1789) was een Nederlandse plaatsnijder, vooral bekend van het ‘Grachtenboek’. Caspar Philips maakte 1400 tekeningen van de panden op de Heren-, Keizers- en Brouwersgracht. Volgens Tim Killiam, auteur van de Amsterdamse grachtengids met 3000 tekeningen, gebruikte hij een camera obscura met een afwijking, want zijn tekeningen zijn in elkaar gedrukt om de volledige rij huizen op een vel papier te krijgen. Verder hield hij zich bezig met tekenonderwijs en landmeetkunde. Philips woonde op de Nieuwendijk bij de Kolksteeg, op de Haarlemmerdijk bij de Dommersstraat en op de Brouwersgracht bij de Willemsstraat. Hij werd begraven op het Karthuizerkerkhof.

Caspar Philips Jacobsz. schreef diverse boeken over perspectiefleer en perspectieftekenen. Het eerste werk ‘Uitvoerig onderwijs in de Perspectief of Doorzichtkunde’ met 60 door hemzelf getekende platen verscheen in 1765 en kent diverse edities waaronder deze verbeterde Weense uitgave uit 1803. De gravures zijn opgenomen in het afzonderlijke afbeeldingendeel. Het Rijksmuseum bezit ook een latere Nederlandse editie uit 1827.

 


A guide to painting on glass / by Henry Bielfeld
.
London : George Rowney & Co., 1855.
33 pagina’s (gevolgd door 26 pagina’s advertenties; with: George Rowney & Co. Manufacturing artists’ colourmen), twee delen in één band ; 18 cm.

Herman Hecht bespreekt dit boek in zijn standaardwerk ‘Pre-cinema History’ als volgt: “This appears to be the first book devoted solely to the painting of lantern slides. Detailed instructions are given by the author who also suggests subjects of slides. He also suggests methods of painting slides showing astronomical diagrams, chromatropes and double-slipping slides” (Hecht 1993, p. 123).

watercolor glass

Paint & colour mixing : a practical handbook for painters, decorators and all who have to mix colours : containing many samples of oil and water paints of various colours, including the principal graining grounds, and upwards of 500 different colour mixtures, with hints on colour and paint mixing generally, testing colours, recipes for special paints, etc., etc. … / by Arthur Seymour Jennings.
London : New York : E. & F.N. Spon … ; Spon & Chamberlain …, 1904
2nd ed. Re-written and enlarged. x, 139, xii-xx pagina’s, [8] platen met gekleurde staaltjes : illustraties ; 23 cm

Arthur Seymour Jennings (1860-1928) schreef een aantal populaire handboeken voor het mengen van kleuren, het decoreren van huizen en toepassingen van allerlei soorten wandbespanning gecombineerd met muurverf. Deze tamelijk zeldzame uitgave is regelmatig vernieuwd en uitgebreid tot 1926. De derde uitgave uit 1906 bevat 100 meer voorbeelden van mengkleuren en staaltjes dan de tweede editie die twee jaar eerder verscheen. Andere uitgaven van Jennings zijn: ‘Wallpapers and wall coverings : a practical handbook for decorators, paperhangers, architects, builders and houseowners’ uit 1903, en ‘Renovation of the home in war time, with special reference to house painting, decorating, etc.’ uit 1917.

De 500 kleurstaaltjes zijn geproduceerd door de Londense verffabrikant Howard & Jones.

color mixing titel.jpg

The textile industries : a practical guide to fibres, yarns & fabrics in every branch of textile manufacture ; including preparation of fibres, spinning, doubling, designing, weaving, bleaching, printing, dyeing and finishing / by William S. Murphy.
London : Gresham Publishing Company, 1910-1911. 8 delen : illustraties ; 26 cm.

De textielindustrie heeft in de loop van de 20e eeuw grote veranderingen ondergaan, met voortdurende technologische innovaties op het gebied van machines, synthetische vezels, logistiek en globalisering van de bedrijven. Het bedrijfsmodel dat de industrie eeuwenlang had gedomineerd, veranderde radicaal. Producenten van katoen en wol waren niet de enige leveranciers voor vezels, omdat chemische bedrijven nieuwe synthetische vezels creëerden die superieure kwaliteiten hadden voor vele toepassingen, zoals rayon, uitgevonden in 1910. In dit 8-delig standaardwerk worden alle technieken die in het begin van de 20ste eeuw in de textielindustrie werden toegepast gedetailleerd beschreven. De los bijgevoegde, uitvouwbare plaat van een weefgetouw die vaak ontbreekt is in dit exemplaar ingeplakt achterin deel 1.

Textile industrie 1

 

Textile industrie 2

Uitvouwbare plaat met een afbeelding van een lint weefgetouw (ribbon loom)