Selectie aanwinsten april 2018

Nachrichten einiger nützlichen Lacc-Fürnissen / Johann Christoph Morgenstern
[Rudolstadt] : Johann Christoph Morgenstern, 1726. 221 pagina’s, 137 ongenummerde pagina’s ; 20 cm.

Dit manuscript is omstreeks 1726 geschreven door de portretschilder Johann Christoph Morgenstern (1697-1767). Het handschrift bevat honderden recepten voor het vervaardigen van vernis, verf, lijm, bindmiddelen en harsen. Bovendien geeft Morgenstern veel praktische aanwijzingen voor het juiste gebruik en instructies voor toepassingen in de beeldende kunst en kunstnijverheid.

Morgenstern-1

Johann Christoph Morgenstern werd opgeleid door de portretschilder Tobias Pfeiffer in Altenburg, waar hij ook enige bekendheid kreeg als portrettist. Vanaf 1720 werkte hij voor de hertogen in Saalfeld. Sophie Wilhelmine von Sachsen-Coburg-Saalfeld (1693-1727), de eerste vrouw van de regerende vorst Friedrich Anton (1692-1744), ontbood Morgenstern aan het hof van Schwarzburg. Hij vestigde zich in 1725 in Rudolstadt en portretteerde de leden van het hof. In 1736 ontving Morgenstern de titel van hofschilder, een vaste aanstelling die hem bescherming bood maar ook enige vrijheid in handelen en werken. Zijn positie werd versterkt nadat de zoon van Friedrich Anton, Johann Friedrich (1721-1767) in 1744 de regering had overgenomen en er een vertrouwensband tussen schilder en vorst ontstond.

Meer informatie over de inhoud van het handschrift in de aanwinstenblog van april 2018.

Friedrich Christ. Müllers Gebrauch der Transparente zum Zeichnen nach der Natur nebst einer Anleitung zum Portraitiren, zur Verfertigung und dem Gebrauch der Pastelfarben, und einem eingeschobenen Raisonnement über die Physiognomik / Friedrich Christoph Müller
Frankfurt [etc.] : bey Philipp Heinrich Perrenon, 1776. 252 pagina’s, [1] blad platen : illustraties ; 18 cm.

Dit zeldzame werk behandelt een tekeninstrument voor het tekenen in perspectief en het maken van portretten, evenals hoofdstukken over de fabricage en het gebruik van verschillende kleuren en inkten, en een verhandeling over gelaatstrekken. Het tekeninstrument heeft als doel om het perspectivisch tekenen te vereenvoudigen door gebruik te maken van een glasplaat, in de titel aangeduid als ‘Transparente’. Volgens de auteur is het instrument vooral handig bij het schilderen van portretten. De geslepen en ingeraamde glasplaat is bevestigd op een statief waarbij de vergelijking met een astrolabium wordt gemaakt. Met behulp van een cilindervormige en beweegbare staaf met aan het uiteinde een diafragma, zijn de klassieke regels van het portretschilderen optimaal toepasbaar, aldus de auteur. Het hoofdstuk over de verschillende gelaatstrekken sluit aan bij het onderwerp van dit boek.

Friedrich Christoph Müller (1751-1808) was een Duitse theoloog en cartograaf. Hij studeerde theologie, wiskunde en astronomie. Daarnaast leerde Müller vier talen en reisde door Noord-Duitsland en Nederland. Vanaf 1776 was hij predikant in Bad Sassendorf, vanaf 1782 in Unna en vanaf 1785 in Schwelm. Hij was corresponderend lid van de Berlijnse Akademie van Wetenschappen. Zijn meest bekende werk is “Choragraphie von Schwelm” uit 1789 met tal van illustraties van lokale ambachten en industrie. In Schwelm is een monument ter nagedachtenis aan Müller opgericht.

Transparante-2

Met uitvouwplaat waarop het tekeninstrument staat afgebeeld

The goldsmith’s repository : containing a concise elementary treatise on the art of assaying metals. Rules, directions, and correct extensive tables, applied to all the possible occasions of mixing, allaying, or finding the value of bullion, under all its various denominations of gold, silver, and parting. Also an appendix, in which are contained abstracts of all the acts of parliament, now in force, relating to gold and silver ; and a view of all the changes in their respective standards / by W.J. Alldridge
London : Printed by J. Nichols, 1789. xxi, [3], 328, 31, [1] pagina’s, platen : illustraties ; 23 cm.

Deze zeldzame eerste druk van een vroege handleiding voor het analyseren van metaalsoorten bestaat uit vier delen met een appendix van 31 pagina’s en bevat diverse vouwbladen met tabellen.
In ‘The Monthly Review, or Literary Journal Enlarged’ (London) van 1791 wordt deze publicatie beschreven als een nuttig handboek voor goudsmeden en ieder die belang heeft bij de handel in goud en zilver. De tabellen en richtlijnen zijn van een grote accuraatheid en geven elke denkbare waarde weer, ook voor het samensmelten van metalen. In de titel wordt vermeld ‘the art of assaying’, de procedure om de kwaliteit van metalen te bepalen. Over de behandeling van dit delicate proces is de recensent aanzienlijk minder enthousiast: Alldridge laat zich kennen als een wiskundige die werkt met gegevens zonder aan te geven hoe deze worden verkregen. (pag. 173-174)

Alldridge

Karl Sillings grosses Magazin für Stickerei : oder Sammlung neuer geschmackvoller Muster zum sticken in Wolle und Seide, für alle mögliche Art Arbeit in dieser Kunst = Grand magazin des plus nouveaux dessins françois de broderie / dessinés par Charles Silling
Leipzig : im Industrie-Comptoir, [1808]. 54 platen : illustraties ; 21 x 26 cm. Hefte 1,2,3 en 5 (van 6)

Tijdschrift in zes afleveringen met de nieuwste mode voor dames naar de Engelse en Franse smaak. De afleveringen hebben een titelblad in het Frans en Duits en bestaan uit prenten zonder tekst. Deze prenten bevatten voorbeelden en motieven voor kant en borduurwerk in wol en zijde. Volgens een advertentie in de tweede aflevering van 1809 van de Litterarischer Anzeiger, ‘Anzeige für Damen und Putzmacherinnen’ heeft Silling in deze periode ook afleveringen met de titel ‘Neues Magazin der kleinen Stickerei’ gepubliceerd. In de aanprijzing in deze krant onderscheiden Silling’s uitgaven zich van de reeds bestaande ‘Stickerbücher’ door de smaakvolle patronen naar de allerlaatste mode. Een ‘Putzmacherin’ ook wel Modistin, was een door de overheid erkend en door vrouwen uitgeoefend beroep: De Putzmacherin maakte hoofdbedekkingen en modieuze kleding voor dames. In de 20ste eeuw werd dit beroep beperkt tot het maken van dameshoeden en mutsen.

2018aanwinsten-april-1

2018aanwinsten-april-2.jpg

Gegenwärtiger Standpunkt der Daguerréotypie in Frankreich, oder gründliche Anweisung in dem zehnten Theile einer Secunde Personen und belebte Landschaften abzubilden : mit besonderer Berücksichtigung der Chemie, so wie mit Angabe eines Verfahrens: die Versuche zu coloriren, in Kupfer abzubilden und galvanisch zu vergolden ; nebst einer Beschreibung des Herschelschen Chrysotyps / von Theodor von Pauly, Kaiserl. Russ. Husaren-Lieutenant a.D.
Dresden und Leipzig: Arnoldischen Buchhandlung, 1843. VI, 87 pagina‘s ; 22 cm.

Zeldzame en vroege Duitse verhandeling over daguerreotypie door de gepensioneerde Russische luitenant („Kaiserl. Russ. Husaren-Lieutenant a. D.“) Theodor von Pauly uit Tilsit, het huidige Sovjetsk in Rusland. Over Von Pauly is niet veel bekend. Mogelijk heeft hij samen met Karl Ernst von Baer aan een chromo-lithografisch geïllustreerde publicatie uit 1862 over Russische volkeren gewerkt.
De eerste hoofdstukken van deze uitgave handelen over verschillende fotografische technieken en bevatten bovendien een uitgebreide beschrijving van de uitrusting van een fotostudio. In het tweede gedeelte komt de methode van Louis Daguerre, de daguerreotypie, gedetailleerd aan bod, evenals de vervaardiging van de platen, de chemische processen, camera’s en lenzen, de benodigde chemische grondstoffen, het galvaniseren en de laatste uitvindingen en ontwikkelingen van het afdrukpapier.

Bij daguerreotypie wordt een gepolijste, verzilverde koperen plaat gebruikt welke met jodiumdampen lichtgevoelig wordt  gemaakt. De plaat levert na blootstelling aan kwikdampen (ontwikkelen) positieve, spiegelende beelden. Het beeld wordt gefixeerd in een zoutoplossing, waarna de plaat wordt afgespoeld met water. De op deze manier verkregen beelden waren gedetailleerder dan de eerdere procedures. Doordat er geen negatief wordt gebruikt, zoals bij het hedendaagse procedé, was het niet mogelijk om meerdere afdrukken te maken. Een daguerreotypie is daardoor uniek.

PaulyHet boek bevat het ex-libris van de Zweedse natuur- en scheikundige Svante August Arrhenius (1859 – 1927). Arrhenius ontving in 1903 de Nobelprijs voor Scheikunde voor zijn werk aan de elektrolytische dissociatietheorie. (bron: Wikipedia)

Vorlagen für Emailmalerei
Wien : A. Pichler’s Witwe & Sohn, [1880?]. 10 bladen : uitsluitend illustraties ; 24 x 32 cm.

Email is een beschermlaag van gesmolten glas, aangebracht op voorwerpen van metaal of aardewerk om deze te beschermen, te isoleren of  te versieren. Email bij aardewerk wordt meestal glazuur genoemd.
Op de tien losse platen zijn onder meer vazen, schotels en borden met uiteenlopende decoratieve motieven afgebeeld, bedoeld om als voorbeelden te dienen.

Emailmalerei-2.jpg

Wood carvings from the South Kensington museum / edited by Eleanor Rowe
Serie: Studies from the museums. London : R. Sutton & Co., [1889]. 5 delen : illustraties ; 48 cm.  “Published under the sanction of the Science and Art Department.”

Folio I: plates I to XVIII — Folio II: plates XIX to XXXVI — Folio III: plates XXXVII to LIV — Folio IV: plates LV to LXXII — Folio V: plates LXXIII to XC.

Het South Kensington Museum is opgericht in 1852 in Londen als The Museum of Manufactures en in 1899 van naam gewijzigd in The Victorian and Albert Museum. Deze vijf albums in folio formaat bevatten 90 fotografische afbeeldingen van de belangrijkste voorwerpen van houtsnijkunst in het museum. De verzameling gaat vergezeld van een beschrijvende tekst door Eleanor T. Rowe (1853-1920), directeur van de School of Art Wood-Carving, South Kensington, Londen. Rowe publiceerde een groot aantal boeken over de techniek van het houtsnijden waaronder ‘Chip-carving and other surface carving’ in 1908.

La plante sèche : documents d’art et d’industrie / par Louis Waguet
Paris : Charles Schmid, [1899]. [1 volume] : illustrations ; 46 cm.

Een verzameling met twintig bijzonder fraaie art nouveau ontwerpen van gestileerde planten als voorbeelden voor toepassingen in de kunst en kunstnijverheid. Elke afbeelding is gedrukt in één kleur: zwart, groen, bruin of blauw. De illustraties zijn gedrukt door middel van zincotypie, een vroege fotografische reproductiemethode. Dit zijn fotografische afdrukken vervaardigd door een plaat zink te bekleden met bitumen of gelatine, en vervolgens bloot te stellen aan licht onder een negatief.

Waguet-1.jpg

Waguet-2

Fantaisies florales : à l’usage de dessinateurs industriels / Jean Pilters
Paris : Librairie des arts décoratifs, A. Calavas (éditeur), [1910?]. 24 ongenummerde bladen platen : uitsluitend illustraties ; 50 cm.

De titel geeft aan dat deze map met 24 art nouveau afbeeldingen van florale ontwerpen is bedoeld voor industrieel ontwerpers. Mogelijk werd zo’n portfolio ook door verkopers meegebracht en door ontwerpers gebruikt om klanten te laten zien wat de nieuwste trendy bloempatronen zijn voor stoffen of wandbekleding. Jean Pilters was een tamelijk onbekende Franse ontwerper van ornamentvoorbeelden.

Pilters

Moderne Ideen für die Kunstglaserei : 110 Motive / entworfen und gezeichnet von Franz C. Renner und Max Seemann
Plauen i. V. : C.F. Schulz & Co, [1911]. 18 platen in portefeuille ; 45 cm.

Portefeuille met 18 kleurrijke gelithografeerde platen met Weense ontwerpen van art nouveau gebrandschilderde glasramen. De 110 ontwerpen omvatten een breed scala aan onderwerpen zoals exotische vogels, een juweel-achtige vlinder, een eenhoorn, bloemen- en bladontwerpen, landschappen, fantasie wezens, abstracte en geometrische motieven. In 1989 verscheen een goedkope reprint onder de titel ‘Viennese Stained Glass Designs’.

Kunstglaserei.jpg