Selectie aanwinsten mei 2018

Sammlung chemischer Experimente zum Nutzen der Künstler, Fabrikanten und überhaupt für alle Stände
Leipzig : bei Voss und Leo, 1793. 2 delen in 1 band. VI, 310 pagina’s; 18 cm.

De ontdekking van het onderscheid tussen organische en anorganische stoffen leidde tot het synthetiseren van een chemische verbinding uit anorganisch materiaal. Deze ontwikkeling opende een geheel nieuw onderzoeksgebied. Tegen het einde van de 19e eeuw konden wetenschappers honderden organische verbindingen synthetiseren. De belangrijkste waren mauve, magenta, en andere synthetische kleurstoffen maar ook stoffen zoals aspirine.

De titel van deze aanwinst is kenmerkend voor de ontwikkeling en de populariteit van de scheikunde in het laatste decennium van de 18de eeuw. Het eerste deel gaat voornamelijk over de vervaardiging en toepassing van verf, lak en vernis maar tevens over het looien van leer en het decoreren van hout, glas en porselein. In het tweede deel passeren allerlei schoonheidsmiddelen en kleuren de revue, evenals aanwijzingen voor het werken in de tuin en methoden om paarden te beoordelen.

aanwinsten 2018 mei-0003

Handbuch nüzlicher Rathschläge und Mittel für Künstler, Fabrikanten, Landwirthe und Handwerker / herausgeben von Christian Ludwig Seebass
Leipzig : In der Baumgärtnerischen Buchhandlung, [1804?]. xxiv, 376 pagina‘s ; 21 cm.

Dit zeldzame boek bevat recepten en instructies met veel technische details voor de kunstbeoefening in de praktijk. Bovendien passeren in de 17 hoofdstukken tal van uitvindingen en ontwikkelingen op het gebied de schilderkunst, de scheikunde en de techniek de revue. Onder meer het vergulden, het verven van textiel, het maken van verf, inkt en vernissen, gekleurd papier, lijmen en bindmiddelen, maar ook het reproduceren van tekeningen door middel van optische instrumenten, druktechnieken en het gieten van beelden. Van pagina 282 tot pagina 376 komen huismiddeltjes aan bod zoals het maken van brandewijn, kaas en het conserveren van levensmiddelen, maar ook obscure medische instrumenten en geneesmiddelen tegen uiteenlopende kwalen. De tekst sluit af met de mededeling: einde van het eerste deel. Een tweede deel is echter nooit verschenen, evenmin als een tweede editie van dit boek.

Christian Ludwig Seebass (1754-1806) was professor in de filosofie en wiskunde in Leipzig. Als redacteur van het technische tijdschrift “Magazin aller neuen Erfindungen, Entdeckungen und Verbesserungen, für Fabrikanten, Manufakturisten, Künstler, Handwerker und Oekonomen” kreeg Seebass bekendheid in bredere kring.

Seebass2018 mei-0001

Handleiding voor de vervaardiging van een aardewerken mal voor het gieten van goud, zilver en andere metalen

Die Juwelier-, Gold- und Silber-Arbeiter-Kunst in allen ihren Verrichtungen nach dem neuesten Zustande / von Ferdinand Auberlen
Ulm : In der Ebner’schen Verlagsbuchhandlung [J. Ebner], 1840. 2 delen (VII, 160 pagina’s; XVI, 312 pagina’s); 3 gelithografeerde vouwbladen ; 20 cm.
I. Die Juwelierkunst und Edelsteinkunde
II. Die Gold- und Silber-Arbeiter-Kunst

Dit boek is de enige druk uit 1840 van dit zeldzame werk door de goudsmid Ferdinand Auberlen (1786-1842) uit Fellbach, werkzaam in Vaihingen an der Enz (Baden-Württemberg). Auerbach had zich als doel gesteld om een aanvulling te schrijven op de overwegend theoretische boeken over edelsteenkunde en mineralogie, gericht op de praktijk van juweliers en goudsmeden. In zijn voorwoord kenmerkt hij zijn boek als een „praktische Anleitung für den Juwelier“.

Het eerste deel vormt de basis en is gewijd aan edelstenen waarmee de juwelier werkt, variërend van diamanten, barnsteen en koraal, met uitvoerige beschrijvingen van de kenmerkende eigenschappen. Het tweede deel gaat in op de bewerking van goud en zilver, recepten voor het emailleren, het gebruik van de smeltkroes en andere technieken die nuttig zijn voor de goud- en zilversmid, zoals “Kräzmachen”. Het boek besluit met een aanhangsel waarin een verklarende woordenlijst is opgenomen.

Auberlen2018 mei-0002

Vollständige Farben- und Färbekunde, oder Bescheibung und Anleitung zur Bereitung und zum Gebrauche aller Färbenden und farbigen Körper. Band 4. Neueste Recepte eines Coleristen und neuer Erfindungen / von Johann Carl Leuchs
Nürnberg : Verlag von C. Leuchs & Comp., 1857. Dritte wohlfeile Ausgabe in vier Bänden. 97, 107 pagina’s ; 19 cm.

Toegevoegd is een supplement: Hundert Vierundsechzig Verbesserungen und Erfindungen in der Färberei und Druckerei. Als Nachtrag zu Leuch’s Farben und Färbekunde / von Johann Carl Leuchs

Nürnberg : Leuchs, 1857. [4], 107 pagina’s; 19 cm – Zweite Ausgabe. De eerste uitgave van dit supplement verscheen in 1851 onder de titel: Der wolfeile Färber und Colorist.

Twee boeken over verf en het kleuren van katoenen en wollen stoffen waarvan de tweede titel is uitgegeven als een supplement met 164 aanvullingen en verbeteringen. Het hoofdwerk heeft een extra titel waarmee de inhoud van het werk uitvoerig wordt aangeduid: “Neueste Rezepte eines Coloristen und Appretteurs gesammelt durch praktische Thätigkeit in de grössten Baumwollenzeug- und Wollmuslin-Fabriken der Schweiz, des Elsasses, des Zollvereins und Englands in den Jahren 1850-1856” (Nieuwste recepten van een kleurder en appreteerder verzameld uit de praktijk van de grootste katoen- en wolfabrieken van Zwitserland, de Elzas, het Duitse tolverbond en Engeland in de jaren 1850-1856). Een appreteerder paste speciale behandelingen toe, bijvoorbeeld om het weefsel sterker te maken of door opruwen waardoor het meer vocht opneemt of warmte vasthoudt. Het Duitse tolverbond was een vereniging van Duitse staten ter bevordering van handel en industrie van 1828 tot 1871.

Johann Carl Leuchs (1797-1877) was werkzaam als koopman, maar kreeg bekendheid als auteur en uitgever van technische boeken in Nürnberg. Hij publiceerde ruim 100 artikelen en boeken voornamelijk op het gebied van techniek, economie en handel in zijn uitgeverij C. Leuchs. Een deel van zijn geschriften is vertaald. De meeste boeken zijn gebruiksinstructies voor fabrikanten en handelaren op scheikundig en technisch gebied. In 1871 stichtte Leuchs een dagblad, de “Generalanzeiger für Deutschland”. Zijn inzet voor vrije handel en voor verbeteringen in de post- en transportsector evenals zijn voorstellen voor tal van technische innovaties droegen bij tot zijn bekendheid buiten de grenzen van Duitsland.

 

 


Die Bleicherei, Druckerei, Färberei und Appretur der baumwollenen Gewebe : ein praktisches Handbuch für Chemiker, Coloristen, Techniker, Leiter von Fabriken, Studirende der Chemie auf Universitäten, polytechnischen Hochschulen und anderen Anstalten, zum praktischen Gebrauche und zum Selbstunterricht / nach den neuesten, eigenen Erfahrungen von Gottlieb Stein
Braunschweig : Vieweg und Sohn, 1883. XVIII, 306 pagina’s : Mit 100 Kattunmustern, deren Fabrikation genau beschrieben, und 16 in den Text eingebruchten Holzstichen ; 22 cm.

In dit boek wordt de bewerking van katoen uit de doeken gedaan vanuit een breed scala van technieken. Bovendien komen de grondstoffen en de vervaardiging van talloze inktsoorten voor de textielindustrie uitvoerig aan bod. De ingeplakte katoenen staaltjes zijn nooit aan licht blootgesteld en hebben hun oorspronkelijke kleuren behouden.
Met de opkomst van de scheikunde aan het eind van de 18de eeuw ontwikkelde het “Fingerspitzengefühl” waarmee de recepten werden uitgevoerd, geleidelijk naar het niveau van de exacte mathematische berekeningen. Kleurmeester (Färbemeister) Gottlieb Stein publiceerde in dit boek, naast recepten voor verfstoffen, een uitgebreide beschrijving voor een optimale uitrusting van de zogenaamde Farbeküche, het laboratorium waar de kleurstoffen werden vervaardigd. In zijn recepten geeft hij op de gram nauwkeurig de hoeveelheden ingrediënten per tien kilo kleurstof tot een nauwkeurigheid van een tiende promille.

 

Met 100 ingeplakte katoenen staaltjes op 13 platen

Neue Motive für moderne Flachenverzierung : Studien nach der Natur mit daraus gewonnenen Motiven und Andeutungen geschmackvoller Farbenwahl. Moderne Anregungen für Schulen und verschiedenen Arten gewerblichen Verwendung / Alois Bohla
Brünn : Kunstverlag Alois Bohla, [ca. 1910]. 26 platen (titelblad en 25 afbeeldingen) ; 45 x 32 cm.

Portefeuille met 25 verrassend subtiele art nouveau ontwerpen gebaseerd op motieven ontleend aan de natuur. De ontwerpen zijn bedoeld voor kunstenaars, grafisch ontwerpers en architecten. Aan deze map is bovendien toegevoegd een spiegeltje met een handleiding om symmetrische ontwerpen in spiegelbeeld te maken. De gelithografeerde platen zijn gedeeltelijk en op verfijnde wijze met de hand ingekleurd.
De auteur Alois Bohla (1848-na 1910), afkomstig uit Freudenthal in Oostenrijks Silezië, was werkzaam als leraar in een opleidingsinstelling voor de textielindustrie in Brünn, het huidige Brno in Tsjechië. Deze map is in eigen beheer uitgegeven.

neue-motive-2-0030.jpg

Plaat 19 Die duftende Wicke (de Welriekende lathyrus)

Syst-O-Color : vier-kleurensysteem / Paul Schuitema
Den Haag : Mouton, ©1965.
2 delen (296 bladen) in originele dozen : illustraties ; 44 cm.

Paul Schuitema (1897-1973) begon als schilder en studeerde aan de Academie voor Beeldende Kunsten in Rotterdam. Zijn interesse in massaproductie en technologie bracht hem ertoe de principes van De Stijl, Constructivisme en Bauhaus toe te passen op reclame- en gedrukte media. Schuitema gold als een van de meest vooraanstaande Nederlandse vertegenwoordigers van het modernisme. Hij genoot internationale faam als veelzijdig grafisch en industrieel ontwerper, fotograaf en filmer en werd bekend om zijn vernieuwende ideeën op het gebied van typografie en reclame. Zijn werk stond in dienst van het duidelijk, kort en krachtig overbrengen van de boodschap of, zoals hij het zelf verwoordde: ‘recht voor de kop’. Karakteristiek was zijn functionele stijl: eenvoudig, asymmetrisch, met gebruik van schreefloze letters en zwart en rood als steunkleuren. Als een van de eerste in Nederland paste hij fotomontage toe voor reclamedrukwerk. In zijn collages plaatste hij letters over foto’s van objecten, die hij had losgemaakt van hun achtergrond. Het effect was dat de foto’s ‘geen plaatje met een praatje’ waren, maar een onderdeel vormden van de argumentatie. Naast foto- en bedrijfsboeken maakte Schuitema ook films. Van 1930 tot 1959 was Schuitema de eerste docent fotografie en speelde hij een belangrijke rol als medeoprichter van de afdeling Reclameontwerpen aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag.

In 1965 voltooide Schuitema zijn laatste grote onderneming, Syst-O-Color, het standaardwerk voor het gebruik van kleuren door ontwerpers en drukkers. De Haagse drukker Mouton had hem gevraagd om een kleurensysteem te ontwikkelen. De opdracht was gebaseerd op het streven naar goedkope kleurendruk zonder dure incidentele mengingen. Elke kleur kon worden samengesteld uit de vier basiskleuren geel, cyaan, magenta en zwart en negen toonwaarden. Het resultaat was een druktechnisch hoogstandje met 10.000 verschillende kleuren op 28.000 velden in tal van combinaties afgedrukt in rasters. In een interview zei Paul Schuitema later dat hij het werk aan de straatstenen niet kwijtraakte. Misschien is dat de reden dat het Rijksmuseum ruim 50 jaar later de hand kon leggen op beide delen die niet eerder waren uitgepakt en nieuw uit de dozen kwamen. Inmiddels is het een zeldzame en gezochte uitgave.

 

 

Es gab nicht nur das Bauhaus : Wohnen und Haushalten in Dessauer Siedlungen der 20er Jahre / [Herausgeber Stiftung Bauhaus Dessau].
[Dessau] : Stiftung Bauhaus Dessau, 1994. 53 pagina‘s, [92] bladen met platen : illustraties ; in doos 29 x 38 cm.

Catalogus van een tentoonstelling in de Bielefelder Universitätsbibliothek (1993), Bauhaus Dessau (1993), in het Museum für Stadtgeschichte Dessau (1994) en tenslotte in het Frauenmuseum in Bonn (1995).

“Heute wirkt vieles als Luxus, was übermorgen zur Norm wird” (De luxe van vandaag is de norm van morgen), aldus Walter Gropius (1883-1969) als repliek op de kritiek dat zijn technologisering van het huishouden niet voor de massa opgaat. De visionaire architect Gropius richtte zich op alternatieve woonconcepten met gecentraliseerde huishoudens. Hij was van 1919 tot 1928 verbonden aan het Bauhaus, de opleiding voor beeldend kunstenaars, ambachtslieden en architecten die van 1919 tot 1932 in Weimar en vanaf 1925 in Dessau was gevestigd. Volgens het ideaal van Bauhaus beïnvloedt een betere architectuur en woonomgeving de mensen zodanig dat dit zal leiden tot een betere wereld. Zodra mensen in luchtige, zonnige ruimtes wonen, in simpele woonblokken zonder enige versiering, gaan ze anders leven, meer solidair en gelukkig.

In 1994 werd een tentoonstelling gemaakt door het Bielefelder Oberstufenkollegs en Bauhaus Dessau over de rol van de vrouw in relatie tot de woningbouw en woningnood in de Weimarrepubliek (1918-1933). Om de samenhang tussen de moderne woonvormen en architectuur weer te geven zijn veel projecten van Gropius gedocumenteerd. Ook is onderzoek gedaan naar de lokale concurrentie van Bauhaus waardoor het vergeten werk van de architect Leopold Fischer (1901-1975), leerling van Adolf Loos (1870-1933), in Dessau is herontdekt. De tentoonstelling laat ook zien hoe de huizen er tegenwoordig uit zien en wat de invloed was van het nationaalsocialisme. Het onderzoek naar de woningbouwprojecten van Bauhaus en de Siedlungen in Dessau heeft veel onbekend documentair materiaal en foto’s van de woningen en de inrichting opeleverd.

In plaats van een tentoonstellingscatalogus bevat deze publicatie de tentoonstelling zelf in verkleinde vorm: 82 wandplaten van 27,3 x 36,5 cm met een boek in ringband waarin interviews met de huidige bewoners zijn opgenomen, samengebracht in een doos. Deze betrokkenheid van de bewoners verleent het tentoonstellingsproject een sociale dimensie, en sluit aan bij het Bauhaus ideaal.

BauhausDessau

Tim Walker : 2018 Pirelli calendar / photographer Tim Walker ; stylist Edward Enninful ; art director Irma Boom
[Milan] : Pirelli & C. S.P.A. ©2017. 31 ongenummerde pagina’s : illustraties ; 53 cm.

Alice zit aan de oever van een meertje samen met haar zus, die een erg saai boek aan het lezen is. Wanneer een pratend wit konijn langs rent, volgt Alice het tot in een konijnenhol. Na een lange val blijkt ze zich in de vreemde wereld Wonderland te bevinden. Op haar tocht door Wonderland komt ze vele merkwaardige figuren tegen, zoals de Cheshire Cat, de Maartse Haas, de onthoofders en de wrede Hartenkoningin, personages met wie ze verwarrende gesprekken heeft. Uiteindelijk wordt ze wakker en blijkt alles een droom geweest te zijn.

De surrealistische beeldtaal van fotograaf Tim Walker komt overweldigend tot uiting in de Pirelli-kalender van 2018. Voor de kalender, die vroeger bekend stond om de uitgesproken sexy en blote vrouwelijke modellen, is een compleet andere richting gekozen. Tim Walker besloot om het kinderboek Alice in Wonderland te verbeelden met uitsluitend bekende gekleurde vrouwelijke en mannelijke modellen, acteurs en actrices, zangers en activistes. Zijn inspiratie kwam niet alleen voort uit het fantastische verhaal van Lewis Carroll, maar ook uit de illustraties die Carroll zelf aan John Tenniel had toevertrouwd voor de eerste editie van het verhaal van 1865. In de Pirelli-kalender is Wonderland in een nieuwe interpretatie verbeeld door Tim Walker in 28 afdrukken op 20 verschillende en buitengewone studiosets.

Duckie Thot – Copyright 2017 Pirelli & C. SpA

De kalender is vormgegeven door Irma Boom, in het colofon genoemd als Art Director. Irma heeft gekozen voor 28 fotopagina’s afwisselend gedrukt op glanzende en matte bladen van een halve meter. Onderaan de mat afgedrukte foto’s zijn de maandkalenders in gouden letters en cijfers weergegeven, evenals de korte inleidende tekst van Enninful. Deze glanzend gouden belettering op een donkere ondergrond draagt bij aan de luxe uitstraling. Bovendien is de kalender verpakt in een stevige doos met een deksel waarin een asymmetrisch kijkgat als een peephole een glimp weergeeft van de wonderlijke en surrealistische wereld van Tim Walker’s Alice. Is dit de verbeelding van het konijnenhol waarin Alice verdwijnt?

Pirelli2018

De behind-the-scenes video van 20 minutes geeft een fascinerend inzicht in de werkwijze van Tim Walker. Copyright 2017 Pirelli & C. SpA

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.