Selectie aanwinsten juni 2018

Francisci Junii F. F. De Pictura Veterum Libri Tres Tot in locis emendati, & tam multis accessionibus aucti, ut plane novi possint videri ; Accedit Catalogus, Adhuc ineditus, Architectorum, Mechanicorum, sed præcipue Pictorum, Statuariorum, Cælatorum, Tornatorum, aliorumque Artificum, & Operum quæ fecerunt, secundum feriem litterarum digestus / Franciscus, Franciscus F.F.
Roterodami, : typis Regneri Leers, 1694. [32], 296, [52], 236, [16] p. : frontispiece ; 37,5 cm.

De in Heidelberg geboren Franciscus Junius (1589-1677) bracht als filoloog een groot deel van zijn leven in Engeland door, maar groeide op in Leiden waar zijn vader hoogleraar Hebreeuws was. Junius die als bibliothecaris werkzaam was voor Thomas Howard, de 21ste graaf van Arundel, ontving van zijn beschermheer de opdracht om een verhandeling over de schilderkunst te schrijven. Deze graaf, ook wel genoemd “The Collector Earl”, bezat een imposante verzameling beelden uit de klassieke oudheid die zich nu in het Ashmolean Museum in Oxford bevindt.

Junius schreef het schildertraktaat in het Latijn in 1637 waarna het werk een jaar later op verzoek van de vrouw van de graaf in het Engels werd uitgegeven onder de titel: “The painting of the ancients in three bookes: declaring by historicall observations and examples, the beginning, progresse, and consummation of that most noble art. And how those ancient artificers attained to their still so much admired excellencie”. In 1641 gevolgd door de Nederlandse editie “De Schilder-konst der Oude begrepen in drie boecken”. In de literatuur wordt veelal verwezen naar de Engelse editie. Het voordeel van de Engelse versie is dat Junius verbeteringen heeft aangebracht en niet alleen klassieke schrijvers parafraseert maar ook Engelse auteurs en bovendien commentaren op deze citaten levert. Helaas zijn de laatste vier hoofdstukken niet vertaald. Hierin behandelt Junius de beschrijvingen van de klassieke auteurs over de schoonheid van mens en dier, waarbij het vaak moralistische toontje wordt losgelaten. Vanwege de onverbloemde en sensuele aard werden de citaten over de aantrekkingskracht van jongelingen en maagdelijke meisjes kennelijk niet geschikt bevonden voor Lady Arundel.

Deze luxe uitgave is de postuum in Rotterdam uitgegeven tiende editie uit 1694, bezorgd door de Duits-Nederlandse klassiek filoloog Joannes Georgius Graevius (1632-1703). Het is een uitgebreide en herziene versie van de oorspronkelijke Latijnse uitgave uit 1637, voorzien van een register en een levensbeschrijving van de auteur. Toegevoegd is tevens een geannoteerde catalogus van schilders en andere kunstenaars in de klassieke oudheid. Terwijl Junius in de vertalingen de klassieke schrijvers in eigen bewoordingen citeert, worden de citaten in deze uitgave letterlijk overgenomen inclusief het Griekse schrift.

Meer over de inhoud van het boek in de aanwinstenblog van juni 2018

aanwinsten-2018-juni-19.jpg

gegraveerd portret van Franciscus Junius door Adriaan van de Werff (1659-1722)

Conference de Monsieur Le Brun premier Peintre du Roy de France, chancelier et directeur de l’academie de Peinture et Sculpture; Sur l’expression generale & particuliere, enrichée de figures gravées par B. Picart
Amsterdam : J.L. de Lorme, 1698. (4), 61 pp. + 40 niet gepagineerde gravures ; 16 x 19 cm.

Charles Le Brun (1619–1690) was één van de oprichters van de Academie Royale de Peinture et de Sculpture in 1648 en hofschilder voor Lodewijk XIV van Frankrijk. In 1667 gaf Le Brun een aantal lezingen aan de academie onder de titel “Methode pour apprendre a dessiner les passions” waarin hij emoties in een gedetailleerd schema onderbracht. Deze lezingen had hij onderbouwd met het werk van Descartes die in zijn werk “Les passions de l’âme” had betoogd dat de mens lijkt op een apparaat dat externe prikkels omzet in actie. Volgens Descartes zijn passies affecties van de ziel, en de ziel regelt de reacties van het lichaam door middel van de pijnappelklier in de hersenen. Dit postuum verschenen boekje vormt de weerslag van de studie naar de fysionomie van gelaatsuitdrukkingen. Het kreeg in de loop van de 18de eeuw veel belangstelling van kunstenaars en acteurs als een hulpmiddel om gelaatsuitdrukkingen uit te beelden aan de hand van de typologie van emoties zoals door Charles Le Brun verbeeld.

Het werk bevat 40 gravures gegraveerd door Bernard Picart (1673-1733). De in Frankijk geboren graveur Picart woonde vanaf 1711 in Nederland. Elke gravure wordt voorafgegaan door een korte tekst.

aanwinsten 2018 juni-0010

System der Zeichnenden Künste. Nebst einer Anleitung zu den Antiken, Hieroglyphen und modernen allegorischen Attributen. Nach der Sulzerschen Theorie für angehende Mahler, Bildhauer, Baumeister und Dichter; auch zum privat- und öffentlichen Gebrauch auf Schulen eingerichtet / Christian Ludolph Reinhold
Münster [etc.] : Berrenon, 1784. XLVI, 410, XLI pagina‘s : 40 illustraties ; 19 cm.

Eerste editie van deze systematische instructies voor het tekenen door de graveur van Osnabrück, leraar en landmeter Christian Ludolph Reinhold (1739-1791). Volgens de titel is het boek bedoeld voor het gebruik van kunstenaars in opleiding, beeldhouwers, architecten en dichters, maar ook geschikt voor privélessen en voor onderricht op scholen. Het volgt de kunsttheorie van de in Zwitserland geboren Johann Georg Sulzer (1720-1779), professor in Berlijn. Als vertegenwoordiger van de Verlichting was hij van mening dat kunst bij de toeschouwer emoties moet opwekken die opvoedend, “verlichtend” van aard zijn.

Reinhold was een Duitse tekenaar en graveur, wiskundige, natuurkundige en leraar. Hij studeerde aan de universiteiten van Duisburg en Göttingen waar hij een proefschrift schreef over de aard en geschiedenis van de wiskunde. Sinds 1763 werkte hij in Osnabrück als landmeter, schrijver en leraar wiskunde en natuurkunde aan het Ratsgymnasium. Hij maakte kaarten van Osnabrück en omgeving, maar ook de illustraties voor zijn geschriften.

Dit complete exemplaar bevat 40 uitvouwbare koperplaatgravures van zijn hand, in verschillende kleuren gedrukt.

aanwinsten 2018 juni-11

Handboek voor den schilder : de hout- en marmer-nabootsing, zooals die wordt geleerd op de schilderschool van P. van der Burg te Rotterdam … : met beschrijving van een aantal hout- en marmersoorten, volgens deze methode bewerkt, en volledige behandeling van het huis- en decoratie-schildersvak.
Leiden : A.W. Sijthoff, [188-?]. Tweede, vermeerderde druk. 48 pagina’s tekst, 37 pagina’s platen : illustraties ; 46 cm.

Op het titelblad staat vermeld: Met een beschrijving van een aantal hout- en marmersoorten, volgens deze methode bewerkt, en een volledige behandeling van het huis- en decoratie-schildersvak. Het werk is oorspronkelijk als portfolio uitgegeven met 37 platen, gelithografeerd door Amand Lith te Amsterdam. In het verworven exemplaar zijn de platen en de tekst gebonden in een boekband.

Pieter van den Burg (1840-1890) was landschapsschilder, oprichter van de Rotterdamse schildersschool en van de Nederlandse Schildersbond, tevens uitgever-redacteur van het tijdschrift “De huis- en decoratieschilder”. In de inleiding van dit werk op de eerste pagina, Schilderschool voor Hout- en Marmernabootsing, verwoordt Van der Burg zijn uitgangspunt: “Men verbeelde zich de natuur als geschilderd en ontleede haar nauwkeurig; men vrage zich daarna af: hoe heeft de bekwame hand dit schoone schilderstuk vervaardigd?”

aanwinsten 2018 juni-6

Selections of Byzantine ornament / by Arne Dehli.
New York : William Helburn, ©1890. 2 delen in 1 band : 100 platen ; 36 cm.
I. Venice. II. Ravenna.

Het werk bestaat uit twee delen samengebonden in één band. Elk deel bevat een titelpagina met vijftig afbeeldingen zonder tekst. De afbeeldingen zijn lijntekeningen van ornamentale details: het eerste deel van de San Marco in Venetië, het tweede deel met onderdelen van diverse gebouwen in het nabijgelegen Ravenna.

Arne Dehli (1858-1942) is geboren in Noorwegen maar emigreerde naar de Verenigde Staten om een architectenbureau op te zetten in Brooklyn, New York.

aanwinsten 2018 juni-4

Nouveaux modèles de bois et marbres / par Eugène Berthelon ; les filages par P. Kerleau ; texte par J. Bertot.
Dourdain (Seine-et-Oise) : Thézard, 1890. 7 pagina’s tekst, 32 pagina’s kleurenplaten : illustraties ; 48 cm. Reeks: Bibliothèque du peintre en bâtiment.

Deze verzameling van 32 platen met verklarende teksten toont een breed scala aan voorbeelden voor het imiteren van marmer, houten deuren en betimmeringen. De portefeuille maakt deel uit van een reeks van zes voorbeeldboeken voor de decoratieschilder. Andere delen zijn omstreeks 1900 verschenen bij uitgever Emile Thézard in de reeks “Bibliothèque du peintre en bâtiment“. De platen werden vanaf 1875 gebruikt door de Parijse uitgever Ducher in de twee delen van de reeks “Album du peintre en bâtiment, travaux elementaires, ornements, foliage“.

Eugène Berthelon (1829-1916) was een Franse schilder van landschappen en zeestukken. Hij blonk uit in de klassieke plein air techniek om buiten direct vanuit de natuur te schilderen. Zijn streven was om de eigenschappen en de atmosfeer van de vrije natuur te vangen die gemakkelijk verloren gaan in de studio. Vermoedelijk in opdracht maakte hij in de jaren 1870 een aantal voorbeelden voor het imitatie schilderen van hout en marmer.

aanwinsten 2018 juni-9

Das Färben der Baumwolle und verwandter Fasern mit den Farbstoffen von Leopold Cassella & Co., Frankfurt a.M.
Frankfurt a.M. : Selbstverlag von Leopold Cassella & Co., 1902. ix, 445 pagina’s : illustraties, geverfde textielstaaltjes ; 26 cm.

1. Nachtrag zum Buche Das Färben der Baumwolle und verwandter Fasern mit den Farbstoffen von Leopold Cassella & Co Frankfurt a. M.
Frankfurt a.M. : Selbstverlag von Leopold Cassella & Co., 1904. vii, 191 pagina’s : illustraties ; 26 cm.

Beide boeken vormen de catalogus van leverbare kleurstoffen door de Duitse firma Cassella. Naast uitvoerige inleidingen biedt het werk een overzicht van de verfstoffen aan de hand van 616 ingeplakte geverfde textielstaaltjes van 2,3 bij 1 centimeter met gedetailleerde informatie over de chemische eigenschappen van het geverfde textiel. De afzonderlijke hoofdstukken behandelen onder meer uiteenlopende soorten katoen, al dan niet handgeweven, jute, batist, kokosnootvezel, gebreide textiel, en kunstzijde. Op de schutbladen zijn de omvangrijke fabriekscomplexen weergegeven.

Duitsland liep voorop bij de ontwikkeling van synthetische kleurstoffen die zijn uitgevonden omstreeks 1865. Op diverse plaatsen zoals in het Ruhrgebied ontstonden in de late 19de eeuw grote industriële conglomeraten van Agfa, Bayer, Hoechst, Merck en Cassella. Het veel rijkere kleurenspectrum van synthetische textielverf gaf vanaf het eind van de 19de eeuw een enorme impuls aan ontwikkelingen in de mode. Ook de impressionistische schilders experimenteerden met deze nieuwe heldere kleurstoffen. Afgelopen jaar verwierf het Rijksmuseum al enkele catalogi met kleurstalen van de verffabrikanten Berlin Aniline Works en Farbwerke Hoechst.

aanwinsten 2018 juni-1

aanwinsten 2018 juni-2

Modernisierte Ornamentik in Anlehnung an den Barock-Stil / Alfons Peerboom
Plauen i.V. : Verlag von Christian Stoll, Inh. H. Schmittner, [1910?]
Description: 1 portfolio ([2] p., 20 platen) : illustraties ; 49 cm.

Deze portefeuille bevat twintig afbeeldingen met moderne architecturale ornamentiek naar de barok. Elf platen zijn vervaardigd als pochoir of stencildruk. Deze reproductietechniek en toepassingen door Kees van Dongen en Picasso worden uitgebreid beschreven in het artikel: L’art du pochoir door Paul Zwartkruis in het tijdschrift Collect: “Het stencilprocédé werd gebruikt voor het maken van gekleurde afbeeldingen of voor het toevoegen van kleur aan een gedrukte illustratie. Bij deze pochoirtechniek worden handmatig verfsoorten als waterverf, gouache en pastelkrijt op een papieren ondergrond aangebracht. Het inkleuren gebeurt met behulp van ‘patrons’, ook wel sjablonen, templates, mallen of stencils genoemd. Patrons zijn negatieven die uitgesneden worden uit metaalfolie. Deze worden in een bepaalde volgorde en plaats op het papier gelegd, waarna met kwasten, borstels, verfrollers, tampons of sponsjes, de verf wordt aangebracht. Dit wordt net zolang gedaan tot het eindresultaat zoveel mogelijk overeenkomt met het origineel. Het was een zeer kostbare want arbeidsintensieve werkwijze. Vergeleken met andere reproductietechnieken is de levensechtheid van de kleuren het meest opvallende kenmerk van de pochoir. Ze zijn helderder dan bijvoorbeeld een litho of een zeefdruk, omdat de verf driedimensionaal is opgelegd, in plaatst van erop gedrukt.”

Alfons Peerboom (1882-1958) was een Duitse kunstenaar bekend vanwege zijn bloemstillevens, behorende tot de School van Düsseldorf. Deze fraaie voorbeeldplaten zijn van zijn hand.

aanwinsten 2018 juni-5

Les porcelaines de Tournay : histoire, fabrication, produits / par Eugène-Justin Soil de Moriamé
Tournai : Casterman, 1910. Nouvelle éd. XII, 459 pagina’s, [18] bladen platen : illustraties ; 26 cm.

In 1883 verscheen het standaardwerk over Doorniks porselein, “Recherches sur les anciennes porcelaines de Tournay : histoire – fabrication – produits”, geschreven door de Belgische archeoloog, kunsthistoricus en directeur van de musea voor schone kunst in Doornik, Eugène-Justin Soil de Moriamé (1853-1934), tevens president van de Académie d’archéologie de Belgique. In 1910 verschijnt deze volledig herziene en uitgebreide editie aangevuld met kleurenafbeeldingen.

Doornik (Tournai) neemt een bijzondere plaats in de keramiekgeschiedenis van de Lage Landen en West-Europa. Delftse aardewerkproducenten betrokken een deel van hun beste klei uit Doornik. Het vroegste Belgische porselein komt uit Doornik, aardewerk werd vanaf 1670 geproduceerd. Doornik groeide in de 18de eeuw uit tot een van de toonaangevende centra voor faience en porselein. De fabriek werd opgericht in 1751. Het Doorniks porselein uit de tweede helft van de 18de eeuw stak zelfs Sèvres naar de kroon. Het werd over heel Europa uitgevoerd en was van een uitnemende kwaliteit.
Eind 18de eeuw legde de Koninklijke en Keizerlijke porseleinmanufactuur van Doornik zich in toenemende mate toe op serviezen met blauwe decors. Deze serviezen zijn sneller en minder fijn geschilderd. Ze konden in één productiegang worden afgewerkt waardoor ze veel minder duur waren. Het gevolg was dat de productie én de omzet verhoogden. In die tijd ontstond het decor ‘Ronda à la mouche’, met een struik waarboven een vogel of vliegje zweeft. De inspiratiebron voor dit decor kwam uit het Verre Oosten en het Saksische porselein. Het ‘decor à la mouche’, zoals het algemeen bekend is, werd populair in de 19de eeuw. Ook dit latere servies werd vrij grof geschilderd en was minder prijzig. Doornikse serviezen golden als statussymbool. Wie de tafel ermee dekte had gegarandeerd succes.

BK-1965-100

Collectie Rijksmuseum BK-1965-100 Botervloot op onderschotel, Doornik, ca. 1777-1790 porselein (pâte-tendre)

Artists & photographs / Mel Bochner [and others] ; text by Lawrence Alloway
New York : Published by Multiples, Inc., in association with Colorcraft, Inc., [1970].
20 items in container : illustrations ; 33 x 33 x 9 cm.

Doos met 17 multiples + boekje met inhoud en biografieën van deelnemende kunstenaars. Als gebruikelijk ontbreken 2 multiples, de enige twee voorwerpen die niet zijn vervaardigd van papier met fotografische opdruk. Deze ontbrekende bijdragen van Rauschenberg en Gormley zijn vrijwel nooit aanwezig in de dozen die bekend zijn. De exacte oplage is onbekend, schattingen variëren van 200 tot 600, ondanks de opgave in het begeleidend boekje van 1200 exemplaren.

2018 aanwinsten juni-0001

De inhoud van de doos is gerelateerd aan de in 1970 tentoongestelde objecten in de Multiples Gallery, New York. Het belang voor het Rijksmuseum is de bijzondere relatie van toonaangevende kunstenaars uit de periode 1960-1970 met fotografie. Deze veelal complexe relaties vinden een neerslag in deze multiples. “Binnen de beeldende kunst wordt met een multiple een object bedoeld dat in een serie van gelijkwaardige exemplaren bestaat. Multiples worden vaak net als grafiek in een beperkte oplage gemaakt. Multiples zijn in de zestiger jaren ontstaan als een vorm van conceptuele kunst” (bron: Wikipedia). In deze doos komen de multiples voor in uiteenlopende verschijningsvormen, zoals boeken, kaarten, foto’s, vouwbladen en leporello’s. Robert Smithson heeft een foto van kiezelstenen in 4 stukken gescheurd, getiteld “Torn photograph from the second stop (rubble) : second mountain of 6 stops on a section”. Soll Lewitt refereert in zijn “Schematic drawing” naar de motion pictures van Muybridge (1830-1904) met een langwerpige kaart van 33 centimeter waarop een naakt lichaam in stappen wordt uitvergroot. Opvallend is een groot vouwblad van Jan Dibbets “Perspectief Correctie” uit 1967 naast overwegend Amerikaanse kunstenaars. Onder de werken zijn diverse stromingen vertegenwoordigd waaronder happening en performance art, minimalisme, nouveau realisme en pop-art.

2018 aanwinsten juni-0002

Robert Smithson: Torn Photograph

De inhoud geeft een indruk van de veelzijdigheid van de voorwerpen:

– Artists & photographs : [exhibition catalog] / Lawrence Alloway (19, [1] p. ; 18 cm.)
– Misunderstandings, a theory of photography / Mel Bochner (10 cards (1 reproduction of photo., 9 cards with reproduction of ms. text) ; 13 x 21 cm., in envelope, 15 x 24 cm.)
– Packed tower, Spoleto, Italy, 1968 / Christo (9 cards (reproductions of design drawings and photos.) ; in box, 27 x 22 x 2 cm.)
– Perspectief correctie, 1967 = Perspective correction : 5 piles / Jan Dibbets (1 folded sheet ; 65 x 50 cm., folded to 33 x 25 cm.)
– Red file cabinet / Tom Gormley (1 multiple : illustrated cardboard box, light bulb, socket, electric cord ; box 11 x 8 x 5 cm.)
– Two parallel essays : Photographs of motion ; Two related projects for slide projectors / Dan Graham (8 p. : ill. ; 28 cm.)
– Location piece #2 : New York City–Seattle, Washington / Douglas Huebler (19 sheets (2 maps, 16 reproductions of photos., 1 artist’s statement) ; in envelope, 19 cm.)
– Pose : carrying chairs through the city, sitting down here and there, photographed, pix left on spot, going on, March 22 [1969-1970] / Allan Kaprow (7 sheets ; 28 cm., in envelope 31 cm.)
– Pont Neuf : the localization of a tetrahedron in space / Michael Kirby (4 sheets of cardboard, cut and scored so that each may be assembled into a cube ; 33 x 29 cm. (irregular), in envelope, 32 x 32 cm. + 1 sheet (artist’s statement))
– Notebook on water / Joseph Kosuth (15 sheets (1 folded) ; various sizes, in envelope 25 x 31 cm.)
– Schematic drawing for Muybridge II, 1964 / Sol LeWitt (1 card in envelope ; 14 x 33 cm.)
Rain dance / Richard Long (1 sheet ; 21 x 31 cm.)
– Continuous project altered daily / Robert Morris (1 folded sheet ([18] p.) : all ill. ; 183 x 31 cm., folded to 11 x 31 cm.)
– L A air / Bruce Nauman ([11] p. : all col. ill. ; 31 cm.)
– Flower arrangement for Bruce Nauman / Dennis Oppenheim (1 folded sheet ([9] p.) : all ill. ; 17 x 200 cm., folded to 17 x 25 cm.)
– Revolver / Robert Rauschenberg (1 multiple (5 illustrated Plexiglas discs, 1 slotted acetate sheet, 1 Plexiglas base) ; disc diam. 23 cm., in envelope, 25 cm. + 1 folded instruction sheet)
– Babycakes, with weights / Ed Ruscha ([24] leaves : all ill. ; 20 cm.)
– Torn photograph from the second stop (rubble) : second mountain of 6 stops on a section / Robert Smithson (1 reproduction of photo. torn into 4 sheets ; in glassine envelope, 30 cm.)
– Exploited subjects / Bernar Venet ([18] p. (paper laminated on cardboard) : all ill. ; 19 cm.)
– [Portraits] : Mona Lisa ; Texan ; Jackie ; Elvis ; Marilyn Monroe diptych ; Cow wallpaper ; Self-portrait ; Liz as Cleopatra / Andy Warhol (8 sheets of ill. ; various sizes, in clear acrylic folder 30 cm. + 1 contents sheet).

2018 aanwinsten juni-0005

Soll Lewitt: Schematic Drawing

 

2018 aanwinsten juni-0003

Jan Dibbets: Perspectief Correctie