Selectie aanwinsten februari 2018

Jacobi Döpleri …theatri poenarum, suppliciorum et executionum criminalium, oder Schau-Platzes derer Leibes- und Lebens-Strafen. Anderer Theil : worinnen absonderlich von Lebens-Straffen welche nicht allein vor alters bey allerhand Nationen und Völckern im Gebrauch gewesen, sondern auch noch heute zu Tage in allen vier Welt Theilen üblich sind, gehandelt wird / Jacobus Döpler.
Leipzig : In Verlegung Friedrich Lanckischen Erben, 1697. 656 pagina’s, [60] ongenummerde pagina’s ; 20 cm.

Dit boek uit 1697 bevat een inventarisatie van de meest uiteenlopende lijfstraffen bij vele volkeren vanaf de oudheid tot het einde van de 17de eeuw. De gedetailleerde beschrijvingen bieden een historische kroniek van straffen bij verschillende misdrijven ontleend aan geschreven bronnen. De indeling van het werk is naar soorten straf, terwijl een register ingangen biedt op overtredingen. Het meest uitgebreide hoofdstuk behandelt bestraffingen met het zwaard, reeds gangbaar bij de Joden. Ook de Romeinen hanteerden het zwaard bij terechtstellingen. Christenen ervaarden onthoofding door het zwaard als vernederend vergeleken met de dood door een bijlslag. Het register laat een grote variatie aan straffen zien bij echtbreuk. Het oude Saksische volk hanteerde het macabere gebruik om een ongetrouwde maagd die in het huis van haar vader gemeenschap had of een gehuwde vrouw die overspel pleegde op te hangen en haar lichaam te verbranden. Maar ook met de (mannelijke) dader kwam het niet meer goed: hij werd opgehangen boven het graf met de as van de vrouw. (Wenn bey den alten Sachsen eine Jungfer in ihres Vaters Hauß geschwechet / oder eine Matrone mit Ehebruch beflecket wurde / hieng man sie auf / und verbrennete hernach ihren Leib. Drauf nahm man den Thäter und hieng ihn über ihr Grab / darein die Asche verscharret war.)

aanwinsten 2018-02-0001

Vielmahl probirt und wahrhafft befundene Recepta von unterschiedlichen Firnis- und Laquirkünsten welche ein berühmt- und Kunsterfahrner Meister durch und durch passiret, und solche als ein Schatz-Kästlein für sich colligiret und aufgezeichnet hat / Von einem dessen hinterlassenen Erben, so dieser Künste und Wissenschafften unkundig, habe solches mit vieler Bitte nebst einer honorablen Recompenc aus dem geschriebenen Original abzucopieren, die Erlaubniss erhalten / J.G.B.
[Zuid-Duitsland?], 1748. 85 pagina’s ; 18 cm.

Dit kunst-technologisch handschrift bevat 119 genummerde recepturen en instructies. Het manuscript, volgens de titel gekopieerd door J.G.B., is mogelijk ontstaan in het atelier van een (helaas naamloze) kunstenaar en zijn omgeving. In de bijschriften bovenaan de recepten zijn toevoegingen opgenomen als: von W., P., von Z. of ‘verslag van een vriend en kunstenaar’. Ongeveer tachtig van de recepten hebben betrekking op vernissen. Voorts elf recepten voor het vergulden en het verzilveren; de overige recepten en instructies behandelen het maken van kleuren, lijmen, bindmiddelen en het reinigen van kunstwerken. Vanaf pagina 77 zijn enkele notities en recepten van een latere hand, mogelijk omstreeks 1800/1830.
Het handschrift is de kopie van een vroeger manuscript geschreven door een schilder of ambachtsman vanuit eigen ervaring en de ervaring van vakgenoten. Het lijkt niet alleen een kopie te zijn van een gedrukt boek of van verschillende gedrukte recepten uit verschillende boeken. De schrijver benadrukt zelf in de titel dat de recepten zijn uitgevoerd in de praktijk en voldoende zijn bevonden (Vielmahl probirt und wahrhafft befundene Recepta: Häufig ausprobierte und für gut befundene Recepte).
aanwinsten 2018-02-0002

The young artist’s assistant in the art of drawing in water colours : exemplified in a course of twenty-nine progressive lessons, on animals, miniature, fruit, flowers, still life, portrait, miniature, landscape, perspective, architecture and sculpture, calculated to afford those who are unacquainted with the art the means of acquiring a competent knowledge, without the aid of a master : being the only work of the kind in which the Principles of Effect are explained in a clear, methodical, and at the same time, familiar style / by Thomas Smith.
London : Printed for Sherwood, Gilbert, and Piper by Marchant Printer, Ingram Court, [ca. 1829]. xvi, 134, 8, 4, [4] pagina’s, 2, [19] platen : illustraties (some color) ; 22 cm.

Een veelomvattend voorbeeldboek dat eerdere edities kent onder de titel ‘Art of drawing in its various branches … ‘ waarvan de bibliotheek een incompleet exemplaar uit 1825 bezit. Aan deze ongedateerde maar vermoedelijk derde editie is een 29ste les toegevoegd. Het is een typisch voorbeeld van een instructie- of voorbeeldboek, opgebouwd uit 29 oefeningen in het tekenen en aquarelleren van uiteenlopende onderwerpen die in moeilijkheidsgraad oplopen. John Thomas Smith was kunstenaar en tekenleraar, en de biograaf van de beroemde Engelse beeldhouwer Joseph Nollekens (1737-1823). De afbeeldingen zijn gemaakt door Newton Smith Fielding (1799-1856), een schilder en lithograaf uit Londen die zich vestigde in Parijs en les gaf aan de kinderen van Louis-Philippe, koning van Frankrijk van 1830 tot 1848. Fielding publiceerde diverse voorbeeldboeken zoals ‘Three Hundred Lessons; or, a Year’s Instruction in Landscape Drawing, including Marine Subjects, with Hints on Perspective’, en ‘How to Sketch from Nature; or, Perspective and its Application’.

aanwinsten 2018-02-0010

aanwinsten 2018-02-0009

The power of form applied to geometric tracery : one hundred designs and their foundations resulting from one diagram / by Robert Williams Billings.
London : Published for the author by W. Blackwood, 1851. 26 pagina’s, [101] pagina’s platen : 200 illustraties ; 26 cm.

Robert William Billings (1813-1874) was een in Londen geboren Victoriaanse schilder en architect. Hij illustreerde het monumentale boek over de historische gebouwen van Schotland waarin opgenomen alle belangrijke Schotse kastelen, ‘The Baronial and Ecclesiastical Antiquities of Scotland’. Hij was vooral betrokken bij het conserveren en restaureren van historische gebouwen. Billings schreef ‘The Power of Form’, om aan de hand van voorbeelden het gebruik van geometrie in de architectuur te laten zien. In het voorwoord betoogt hij dat niet alleen de details van de gotische architectuur waren gebaseerd op de geometrische wetten, maar dat de kracht van het gotische ontwerp nog altijd actueel is gebleven, in afwachting van hedendaagse toepassingen.

aanwinsten 2018-02-0008

A cackle about trees : illustrating the rules to be observed when drawing or painting them / by W. Clifton.
London : F. & E. Stoneham, [1893]. 26 bladen : illustraties ; 17 x 24 cm.

Notes on colour : showing how the laws that regulate monochrome can in most cases be applied to colour when painting / by W. Clifton.
London : Grant Richards, 1899. 61 pagina’s : illustraties ; 19 x 28 cm.

William Clifton was professor schilderkunst aan het Royal Artillery Institution, Woolwich, Londen. Hij publiceerde het boekje met praktische aanwijzingen voor het tekenen en schilderen van bomen ‘A cackle about trees’ in 1893. Het meer theoretische werk ‘Notes on colour’, over de eigenschappen van monochromen toegepast op kleur in de schilderkunst, verscheen enkele jaren later in 1899. Ongetwijfeld zijn beide boekjes bedoeld ter ondersteuning van het onderwijs in de schilderkunst dat hij gaf op de koninklijke militaire academie van Londen.

aanwinsten 2018-02-0005

Die Anilinfarben der Badischen Anilin- & Soda-Fabrik, Ludwigshafen a/Rhein : ihre Anwendung auf Wolle, Baumwolle, Seide und sonstigen Textilfasern / Badischen Anilin- & Sodafabrik A.G.
[Ludwigshafen a/Rhein] : [Die Fabrik], 1900. 517, XI pagina’s, 20 pagina’s platen : illustraties ; 27 cm.

The dyeing of union fabrics with the coloring-matters of the Berlin Aniline Works / Berlin Aniline Works.
New York, NY : Berlin Aniline Works, 1900. 139 pagina’s ; 27 cm.

In 1899 stichtte de Berlijnse fabriek een vestiging in New York, spoedig gevolgd door Boston en Philadelphia. Beide boeken bevatten honderden ingeplakte geverfde textiel staaltjes.

Nadat afgelopen jaar vier vergelijkbare productcatalogi van de Duitse fabrikant van anilinekleurstoffen Hoechst zijn verworven, bracht papierrestaurator Nico Lingbeek het bredere belang van deze boeken onder de aandacht: “Het was door de ontwikkeling van de chemische industrie opeens mogelijk om bijzonder felgekleurde kleurstoffen te maken. Textiel kon opeens oogverblindend rood, helder geel of knalblauw geverfd worden, of in bonte patronen bedrukt worden. Dezelfde kleurstoffen werden natuurlijk ook vrijwel direct gebruikt om gekleurde inkt te maken, kunstenaars konden daardoor opeens uit meer dan alleen zwarte, donkerblauwe of bruine inkt kiezen. Het is al jaren mijn theorie dat Van Gogh veel van zijn tekeningen in zijn Zuid-Franse periode met deze gekleurde inkten gemaakt heeft en dat ze net zo kleurig waren als zijn schilderijen, nu zijn deze tekeningen allemaal zonder uitzondering verkleurd tot monochroom bruin en lichtbruin of zelfs helemaal verbleekt.
De kleurstoffen uit de textielindustrie werden ook gebruikt om zogenaamde verlakte pigmenten te maken, zo werd bijvoorbeeld rood vaak gemaakt door een rode aniline kleurstof te mengen met stijfsel. Na droging en malen ontstond er dan een prachtig helderrood poeder dat in drukinkt en kunstenaarsverf gebruikt werd als pigment. Helaas zijn deze kleuren dan nog steeds niet erg goed bestand tegen licht. Goed voorbeeld is het schilderij ‘Het gele huis’ van Vincent van Gogh. Op de voorgrond zie je een paar vormeloze hopen liggen. Op het moment dat Van Gogh het schilderij maakte waren ze daar gasleidingen aan het aanleggen, de vormeloze hopen zijn bergen aarde van het graven van de gleuven. De grond in die streek is dieprood van kleur, dat contrasteerde mooi met het gele huis op de achtergrond. Maar helaas is ook daar het rood in de verf van het schilderij van chemische oorsprong en nu geheel verbleekt”.
Het belang van deze boeken is volgens Nico Lingbeek dat de kleurstalen niet verkleurd zijn doordat ze nooit aan licht zijn blootgesteld. “Mogelijk kan de wetenschap aan de hand van de niet verkleurde stalen uitvinden welke kleurstoffen er zitten in de verbleekte (kunst)werken. En wellicht kan met behulp van deze kleurstalen alsnog achterhaald worden hoe snel en volgens welk patroon de kleurstoffen verbleken.
De kleurstoffen van de textielverfindustrie kom je overal tegen, niet alleen in textiel. Dichter bij de bron dan met deze boeken met kleurstalen kunnen we haast niet komen”.

aanwinsten 2018-02-0013

aanwinsten 2018-02-0014

Nota : studentische Zeitschrift für bildende Kunst und Dichtung.
Edited by Gerhard von Graevenitz ; Jürgen Morschel.
Munich : Gerhard von Graevenitz : Jürgen Morschel, v : ill. ; 30 cm.
Nr. 1 (1959) – nr. 4 (1960)

In 1959 verschenen de eerste drie nummers van Nota, in München uitgegeven door Gerhard von Graevenitz (1934-1983) en Jürgen Morschel. De twee eerste afleveringen van het elegante langwerpige tijdschrift (een dubbelgevouwen A4) bevatten reproducties van overwegend informele kunstwerken en vroege voorbeelden van concrete poëzie. In nummer 3 staan belangwekkende teksten van John Cage (Beschreibung der in Music for Piano 2152 angewandten Kompositionsmethode), Carlfriedrich Claus (Klangtexte Schriftbilder), Franz Mon (Artikulieren und Lesen) en van de dadaïsten Raoul Hausmann en Kurt Schwitters. Van Norbert Kricke, Piero Dorazio, Sam Francis, Franz Kline en Gio Pomodoro zijn kunstwerken gereproduceerd. Deze kunnen nog worden gesitueerd in de expressionistische en ‘informele’ sfeer. Met Nota 4 werd de stap naar de nieuwere en koelere plastische tendensen gezet. Nota 4 verscheen in 1960 met een cover van Heinz Mack (Schwarze Vibrations), en vormde een samengaan van Zero kunst, concrete poëzie, kinetische en gemultipliceerde kunst (MAT). Het jaar daarop werd het tijdschrift stopgezet. Von Graevenitz en Morschel zetten in op de gelijknamige galerie. Het tijdschrift evolueerde van een papieren naar een fysiek presentatieplatform. (Johan Pas, “The Magazine is the Message: het papieren netwerk van de Europese neo-avantgarde (1958-1963)”, in: TS Tijdschrift voor tijdschriftstudies # 35, juli 2014, p. 37-58)

 

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.


The bolted book (Depero futurista) / Fortunato Depero; with a reader’s guide edited by Raffaele Bedarida, Heather Ewing and Steven Heller ; essays: Steven Heller, Nicoletta Boschiero, Federico Zanoner, Gianluca Camillini, Raffaele Bedarida.
London : Thames et Hudson, 2017
Facsimile edition. 2 delen in doos (248 ongenummerde pagina‘s, 47 pagina’s) ; 24,5 x 32 cm.

Geslaagde facsimile van het legendarische kunstenaarsboek van de futurist Fortunato Depero (1892-1960). De naam van het boek is ‘Depero futurista’, oorspronkelijk uitgegeven door Dinamo-Azari in 1927, met een staalkaart van kunstwerken en typografische experimenten van Depero. Het kreeg spoedig de bijnaam van ‘The Bolted Book’ omdat de 123 bladen bijeen worden gehouden door twee overmaatse schroeven en moeren.  Zodoende kon het eenvoudig uiteen worden genomen om de bladen afzonderlijk tentoon te stellen. Een soort draagbaar museum.
Meer informatie in de aanwinstenblog van februari 2018.

fig.02[1]
(Foto: http://www.italianmodernart.org/nuts-and-bolts-of-a-portable-museum/)