Start project RijksBoeken

Donderdag 1 oktober 2020 is de aftrap van het project RijksBoeken. Onderzoeker Alex Alsemgeest duikt de komende maanden in de verschillende boekencollecties van het Rijksmuseum, op zoek naar de verhalen achter de boeken, de materiële geschiedenis van het boek, en uiteindelijk het antwoord op de vraag: wat maakt een boek tot een Rijksboek?

Dat doet hij echter niet alleen. Alex gaat samenwerken met Geert-Jan Koot, al meer dan dertig jaar als voormalig hoofd van de Rijksmuseum Research Library en huidig conservator Bibliotheekcollecties verantwoordelijk voor de collectie. Zij gaan samenwerken met Irma Boom, Nederlands bekendste boekontwerper die ook verantwoordelijk is voor de huisstijl en de vormgeving van alle boeken van het Rijksmuseum sinds 2012.

Alex Alsemgeest, Geert-Jan Koot en Irma Boom op 22 juni 2020 in de leeszaal van de Rijksmuseum Research Library tijdens een ontwerpoverleg over RijksBoeken

Waar begint een bibliotheekcollectie en waar begint het onderzoek voor deze publicatie? In 1876 meldde Johan Philip van der Kellen, toenmalig directeur van het Rijksprentenkabinet, dat de handbibliotheek bestond uit 139 boeken. Gerichte aankopen zorgden er voor dat er in de daaropvolgende jaren een volwaardige wetenschappelijke kunsthistorische bibliotheek werd opgebouwd. Het was het begin van de Rijksmuseum Research Library zoals we die nu kennen, een zogenoemde ‘library of last resort’, met een duizelingwekkend aantal van circa 450.000 hoogst gespecialiseerde boeken en tijdschriften over kunst en (Nederlandse) geschiedenis.

De opbouw van de bibliotheekcollectie heeft logischerwijs altijd een sterk inhoudelijke focus gehad. De bibliotheek van het Rijksmuseum is een referentiebibliotheek met eigentijdse literatuur die dient ter ondersteuning van de museumcollecties en het onderzoek naar deze collecties. Die inhoudelijke focus is er vandaag de dag nog steeds, maar er is ook aandacht voor het feit dat boeken objecten zijn met een eigen geschiedenis en soms een historische en museale waarde.

Duizenden boeken uit de collectie van het Rijksmuseum hadden al een bewogen verleden vóórdat ze in de collectie werden opgenomen. Boeken zijn ooit geschreven en gemaakt, wat in essentie een creatief proces is; vervolgens zijn ze uitgegeven, gezet en gedrukt, waarvoor papier, inkt, letter, een pers, zetters, drukkers, graveurs, en heel veel kennis en kunde nodig waren; in de derde fase werden de boeken vervoerd, soms naar de boekwinkel om de hoek, per schip de oceaan over, of in het geval van verboden boeken de grens over gesmokkeld; het boek werd verkocht door boekhandelaren, in winkels en op beurzen, of door straatventers; vervolgens kwam het terecht bij lezers, universiteiten, boekenclubs, verzamelaars en bibliotheken; veel van wat ooit gedrukt is, is inmiddels verloren gegaan, maar een deel blijft, en dat inspireert nieuwe gebruikers tot een nieuwe cyclus van maken, verspreiden, gebruiken, bewaren en weer opnieuw maken.

Al deze handelingen hebben materiële sporen achtergelaten in het boek. Deze sporen onderstrepen dat boeken niet slechts inhoudelijk van waarde kunnen zijn, maar dat zij zelf cultuurdrager zijn. Boeken zijn objecten met een groeiend en doorlopend verhaal, met een constant veranderend perspectief, en hebben zo het vermogen om mensen, eeuwen en collecties in een groot verhaal samen kan brengen. Te abstract? Denk aan een 17e-eeuwse kunstenaarshandleiding die in de 18e eeuw is geannoteerd, in de 19e eeuw is verzameld en in de 20e eeuw onderwerp van onderzoek werd.

De komende maanden wordt er bepaald hoe het boek er inhoudelijk gaat uitzien. De collectie van het Rijksmuseum is bibliografisch al zo goed ontsloten, dat je in ieder geval gericht kunt zoeken in de collectie. Vervolgens is het een kwestie van veel bladeren en goed kijken. Een verfspat in een kunstenaarshandleiding, een miniatuurboek in een poppenhuis of een opdracht in een dichtbundel – kleine materiële aanwijzingen die je naar de andere kant van de spiegel kunnen brengen.

Same blog post in English

**

Alex Alsemgeest (1980) is historicus van opleiding. Als boekhistoricus en bibliograaf is hij gespecialiseerd in onderzoek naar bibliotheek- en collectiegeschiedenis. Eerder werkte hij bij de Koninklijke Bibliotheek voor het STCN project, bij de Bibliotheca Carcinologica van Naturalis en de universiteitsbibliotheken van Uppsala en Dublin. Namens de Tweede Kamer brengt hij sinds 2018 de historische boekencollectie in kaart, een project dat eind 2020 wordt afgesloten. Vanaf 1 oktober 2020 werkt Alex voor het Rijksmuseum aan het project RijksBoeken. Tevens is hij vanaf die datum projectleider van het project Unlocking the Fagel Collection van Trinity College Library, Dublin.

Dit bericht werd geplaatst in Actueel, Geschiedenis, Werk in uitvoering. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.